Wrażliwe jelito – skąd biorą się nawracające bóle brzucha?

Zespół jelita drażliwego, określany skrótem IBS (ang. Irritable Bowel Syndrome), to zaburzenie czynnościowe przewodu pokarmowego. Jelita pracują nieprawidłowo, mimo że w badaniach nie widać zmian w ich budowie.

Najczęstszym objawem IBS jest nawracający ból brzucha. Towarzyszą mu wzdęcia oraz zaburzenia rytmu wypróżnień. U części osób pojawiają się luźne stolce, u innych zaparcia, a u niektórych oba problemy występują naprzemiennie.

Jednym z mechanizmów odpowiedzialnych za te dolegliwości jest nadwrażliwość trzewna. Oznacza to, że jelita reagują silniej na standardowe bodźce, takie jak rozciąganie ścian przez pokarm lub naturalne ruchy perystaltyczne. Sytuacje, które u większości osób nie wywołują dyskomfortu, u pacjentów z IBS mogą powodować ból.

Co najczęściej nasila objawy zespołu jelita drażliwego?

Objawy IBS pojawiają się zwykle w określonych sytuacjach. Jednym z najczęstszych czynników jest stres. Przewód pokarmowy pozostaje w stałym kontakcie z układem nerwowym. Ten mechanizm określa się jako oś jelito-mózg. Gdy napięcie emocjonalne rośnie, jelita reagują przyspieszeniem pracy lub skurczami.

Dużą rolę w nasileniu objawów IBS odgrywa także dieta. Niektóre potrawy zwiększają ryzyko wzdęć i bólu brzucha. Dotyczy to zwłaszcza dań tłustych, bardzo ostrych lub ciężkostrawnych. U części osób problem wywołują również składniki należące do grupy FODMAP. Są to fermentujące węglowodany, które łatwo ulegają rozkładowi w jelitach i mogą powodować gazy oraz uczucie pełności.

Znaczenie mają także codzienne nawyki. Nieregularne posiłki, szybkie jedzenie oraz nadmiar kawy lub alkoholu mogą nasilać objawy. Podobny efekt daje życie w ciągłym pośpiechu. Jedzenie w biegu, stres w pracy i brak czasu na odpoczynek sprawiają, że układ pokarmowy pozostaje w stanie ciągłego pobudzenia.

Jak łagodzić nawracające bóle brzucha i wspierać jelita przy IBS?

Choć zespół jelita drażliwego jest schorzeniem przewlekłym, pacjenci mogą skutecznie zmniejszyć nasilenie objawów dzięki zmianom stylu życia. Podstawą jest regularność posiłków. Jelita znacznie lepiej radzą sobie z trawieniem, gdy pokarm trafia do nich o podobnych porach.

Pomocna bywa również umiarkowana aktywność fizyczna. Spacer, jazda na rowerze czy pływanie wspierają naturalną pracę jelit i pomagają zmniejszyć napięcie. Wiele osób zauważa poprawę także po wprowadzeniu prostych technik relaksacyjnych, takich jak ćwiczenia oddechowe, joga czy medytacja.

U części pacjentów w przebiegu IBS dominują biegunki. Szczególnie ważne jest w takiej sytuacji wsparcie bariery ochronnej jelita. Zamiast sięgać po preparaty hamujące perystaltykę, lepiej rozważyć zastosowanie substancji o działaniu adsorbującym, takich jak diosmektyt. Jest to naturalna glinka, odpowiednio oczyszczona, która ma zdolność wiązania toksyn i drobnoustrojów w świetle jelita. Dodatkowo tworzy warstwę ochronną na błonie śluzowej. Diosmektyt to składnik leku Smecta – preparatu stosowanego w leczeniu biegunek o różnym podłożu.

Jak nauczyć się żyć z wrażliwym jelitem na co dzień?

Dietetycy często zalecają pacjentom z IBS prowadzenie dziennika diety i objawów. Dzięki uważnej obserwacji organizmu łatwiej zauważyć, które produkty lub sytuacje nasilają dolegliwości i co warto wykluczyć z jadłospisu, aby poczuć się lepiej.

Wiele osób z zespołem jelita drażliwego prowadzi normalne, aktywne życie. Niewielkie zmiany w stylu życia często wystarczają, aby ograniczyć częstotliwość objawów i odzyskać poczucie kontroli nad codziennością. Warto przy tym pamiętać, że radykalne diety eliminacyjne rzadko przynoszą trwałe efekty. Zdecydowanie lepiej sprawdza się spokojne, stopniowe wprowadzanie zmian i obserwowanie reakcji własnego organizmu.

Artykuł nie zastępuje konsultacji lekarskiej, jeśli występują u Ciebie objawy, konieczna jest konsultacja z lekarzem, aby ustalić przyczynę i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Artykuł zweryfikowany merytorycznie przez: lek. Michała Dąbrowskiego

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

SMECTA, Diosmectite, 1 saszetka zawiera 3 g diosmektytu w postaci glinokrzemianu. Substancje pomocnicze o znanym działaniu: glukoza, sacharoza. 1 saszetka zawiera 0,679 g glukozy i 0,27 g sacharozy. Postać farmaceutyczna: proszek do sporządzania zawiesiny doustnej. Wskazania do stosowania: leczenie ostrej biegunki u dzieci w wieku powyżej 2 lat w połączeniu ze stosowaniem doustnego płynu nawadniającego oraz ostrej biegunki u dorosłych, leczenie objawowe przewlekłej biegunki czynnościowej u dorosłych. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą (glukoza jednowodna, sacharynian sodu, aromat pomarańczowy, aromat waniliowy). Podmiot odpowiedzialny: MAYOLY PHARMA FRANCE, 3 Place Renault, 92500 Rueil-Malmaison, Francja, Numer pozwolenia na dopuszczenie do obrotu wydanego przez MZ: R/0538 Data ostatniej aktualizacji: maj 2025 r.