Co to jest cykloplegia?

Cykloplegia oznacza czasowe farmakologiczne wyłączenie akomodacji oka. Uzyskuje się je za pomocą kropli podawanych do worka spojówkowego. Ich działanie czasowo hamuje pracę mięśnia rzęskowego, który odpowiada za zmianę mocy optycznej soczewki podczas patrzenia na obiekty znajdujące się w różnych odległościach.

Dzięki temu podczas badania można dokładniej określić refrakcję oka, czyli sposób, w jaki układ optyczny oka załamuje światło. Ocena refrakcji pozwala określić występowanie, rodzaj i wartość wady wzroku. Ma to szczególne znaczenie u dzieci, u których akomodacja może działać zbyt intensywnie nawet podczas patrzenia w dal. Oko powinno wtedy rozluźnić mechanizm ustawiania ostrości na bliskie przedmioty, ale u dziecka może on nadal pracować mimowolnie. Bez cykloplegii wynik pomiaru może wskazywać m.in. na większą wartość krótkowzroczności lub mniejszą wartość nadwzroczności niż rzeczywiście występuje.

Jak wygląda badanie po cykloplegii?

Przed podaniem kropli specjalista przeprowadza odpowiednie parametry i ocenia, czy można bezpiecznie zastosować wybrany preparat. Następnie do oczu podawane są krople o działaniu cykloplegicznym. W praktyce jednym z najczęściej stosowanych leków jest cyklopentolat, choć wybór środka i jego stężenia zależy m.in. od wieku pacjenta, celu badania i sytuacji klinicznej.

Po uzyskaniu odpowiedniego działania leku wykonywany jest pomiar refrakcji. Można ją ocenić metodami obiektywnymi, np. za pomocą skiaskopii lub autorefraktometrii. Pozwala to uzyskać pomiar bez konieczności opierania wyniku wyłącznie na odpowiedziach dziecka dotyczących tego, w której soczewce widzi lepiej.

Kiedy wykonuje się cykloplegię?

Cykloplegia w badaniu okulistycznym jest stosowana przede wszystkim wtedy, gdy akomodacja może utrudniać wiarygodną ocenę wady wzroku. Dotyczy to szczególnie dzieci, ale wskazaniem mogą być również niejednoznaczne wyniki wcześniejszych pomiarów lub podejrzenie, że akomodacja wpływa na uzyskiwaną wartość refrakcji.

Badanie może być potrzebne m.in. przy podejrzeniu nadwzroczności, krótkowzroczności lub pseudokrótkowzroczności, a także podczas diagnostyki zeza lub przy ocenie przyczyn niedowidzenia. Decyzję o zastosowaniu cykloplegii podejmuje specjalista na podstawie wieku pacjenta, objawów i wyników pozostałych elementów badania.

Czy do badania z cykloplegią trzeba się przygotować?

Zwykle badanie z cykloplegią nie wymaga szczególnego przygotowania. Warto jednak zaplanować wizytę z uwzględnieniem tego, że przez pewien czas po podaniu kropli dziecko może mieć trudność z wyraźnym widzeniem z bliska, np. podczas czytania lub odrabiania lekcji. Przydatne mogą być okulary przeciwsłoneczne, ponieważ po podaniu kropli źrenice są zwykle rozszerzone, a oczy mogą być bardziej wrażliwe na światło.

Co można odczuwać po podaniu kropli?

Leki stosowane do cykloplegii zwykle powodują również rozszerzenie źrenic. Przez pewien czas po podaniu kropli widzenie z bliska może być mniej wyraźne, a oczy bardziej wrażliwe na światło. Czas utrzymywania się tych objawów zależy m.in. od zastosowanego preparatu. Bezpośrednio po podaniu kropli może pojawić się również krótkotrwałe pieczenie lub dyskomfort. Jeśli wystąpią nietypowe lub nasilone objawy, należy poinformować o nich personel medyczny.

Cykloplegia nie jest osobnym „badaniem wzroku”, lecz elementem diagnostyki, który pozwala ocenić refrakcję przy czasowo wyłączonej akomodacji. Wynik takiego badania pomaga specjaliście określić wadę wzroku i zaplanować dalsze postępowanie.

Bibliografia

1. American Academy of Ophthalmology Preferred Practice Pattern Pediatric Ophthalmology/Strabismus Panel, Pediatric Eye Evaluations Preferred Practice Pattern, „Ophthalmology” 2023;
2. Ghosh A., Collins M.J., Read S.A. i in., Cycloplegic refraction in children, „Community Eye Health” 2024;
3. Sankaridurg P., Naduvilath T., Donovan L. i in., Cycloplegia in Children: An Optometrist’s Perspective, „Clinical Optometry” 2020;
4. Hashemi H., Khabazkhoob M., Asharlous A. i in., Systematic review and meta-analysis on the agreement of non-cycloplegic and cycloplegic refraction in children, „Ophthalmic and Physiological Optics” 2023