Czym jest cholesterol i jakie funkcje pełni w organizmie?

Cholesterol to związek należący do grupy steroidów, który jest naturalnie syntetyzowany w organizmie (głównie w wątrobie). Bywa kojarzony wyłącznie negatywnie, ale tak naprawdę pełni wiele ważnych funkcji i jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Stanowi istotny składnik błon komórkowych, uczestniczy w pracy układu nerwowego jako element otoczki mielinowej otaczającej komórki nerwowe, jest niezbędny do produkcji żółci, a także hormonów steroidowych.

Podwyższony cholesterol – z czym może się wiązać?

Cholesterol jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, ale podwyższony cholesterol jest szkodliwy dla zdrowia, dlatego nawet zdrowe osoby powinny badać regularnie jego poziom (badaniem oceniającym gospodarkę lipidową organizmu i poziom kwasu moczowego we krwi jest np. pakiet lipidogram extra dostępny w ALAB laboratoria).

Wysoki poziom cholesterolu przez długi czas może nie dawać żadnych wyraźnych objawów, dlatego część osób dowiaduje się o problemie dopiero podczas rutynowych badań lub wtedy, gdy pojawiają się zaburzenia pracy układu sercowo-naczyniowego. Objawy wysokiego cholesterolu, które mogą wystąpić dopiero po dłuższym czasie to m.in. charakterystyczne żółtawe zgrubienia na powiekach (w okolicy łokci lub pod piersiami), guzki w obrębie ścięgien – zwłaszcza przy nadgarstkach i ścięgnie Achillesa, a także powikłania występujące przy zaawansowanej miażdżycy pogorszenie koncentracji, bóle nóg, uczucie zimnych stóp i dłoni czy osłabienie.

Nadmiar cholesterolu, szczególnie frakcji LDL, odkłada się w ścianach naczyń krwionośnych, prowadząc do tworzenia blaszek miażdżycowych. W efekcie tętnice stają się zwężone i mniej elastyczne, co zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, zawału serca czy udaru mózgu.

Jak sprawdzić, czy cholesterol całkowity jest podwyższony?

Badanie, które pozwala sprawdzić, czy cholesterol całkowity jest podwyższony to lipidogram (inaczej profil lipidowy). Obejmuje on również oznaczenie frakcji cholesterolu HDL, cholesterolu LDL, nie-HDL i trójglicerydów, co pozwala ocenić gospodarkę lipidową organizmu, a także wykryć zaburzenia przyczyniające się do rozwoju chorób sercowo-naczyniowych na wczesnym etapie.

Za najistotniejszy parametr uznaje się stężenie frakcji cholesterolu LDL, którego obecność wykryto w blaszkach miażdżycowych. Wysokie stężenie cholesterolu LDL prowadzi do odkładania się blaszek miażdżycowych w ścianach naczyń tętniczych, co może prowadzić do powikłań sercowo-naczyniowych (m.in. udaru mózgu, zawału serca). Więcej informacji na temat interpretowania wyników lipidogramu znajduje się w artykule: https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/lipidogram-profil-lipidowy-co-to-za-badanie-jak-sie-do-niego-przygotowac/

Jak obniżyć cholesterol całkowity?

Obniżenie poziomu cholesterolu odbywa się za pomocą metod niefarmakologicznych i farmakologicznych. Wśród pierwszych z wymienionych duże znaczenie ma regularna aktywność fizyczna o umiarkowanej intensywności, która wspiera pracę układu krążenia, pomaga zwiększyć poziom cholesterolu frakcji HDL i jednocześnie obniżyć poziom cholesterolu frakcji LDL oraz trójglicerydów.

Istotnym elementem profilaktyki i leczenia zaburzeń lipidowych jest również odpowiednio zbilansowana dieta. Warto ograniczyć spożycie tłuszczów nasyconych obecnych m.in. w żywności wysokoprzetworzonej i tłustych gatunkach mięs. Jednocześnie należy zwiększyć ilość błonnika pokarmowego pochodzącego z warzyw, owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych i nasion roślin strączkowych. Pomocne może być także ograniczenie cukrów prostych oraz regularne spożywanie produktów bogatych w nienasycone kwasy tłuszczowe. Ich źródłem jest np. oliwa z oliwek extra virgin, orzechy czy tłuste ryby morskie.

Na poprawę wyników lipidogramu wpływa także utrzymanie prawidłowej masy ciała, rezygnacja z palenia papierosów oraz ograniczenie spożycia alkoholu.

Bibliografia

Banach, M., Burchardt, P., Chlebus, K., Dobrowolski, P., Dudek, D., Dyrbuś, K., ... & Cybulska, B. (2021). Wytyczne PTL/KLRWP/PTK/PTDL/PTD/PTNT diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych w Polsce 2021. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce, 7(3), 113-122.
Nowak, D., Fronczek, M., Czapor, T., Osadnik, T., Gierlotka, M., Tomasik, T., ... & Jóźwiak, J. (2026). The prevalence of obesity and its relationship to cardiometabolic risk factors in the LIPIDOGRAM studies. Polish Heart Journal (Kardiologia Polska).
https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/117035,cholesterol-funkcje-zrodla-frakcje-stezenie
https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/lipidogram-profil-lipidowy-co-to-za-badanie-jak-sie-do-niego-przygotowac/
https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-lipidogram-extra