Czym są retinoidy?

Retinoidy to grupa związków chemicznych będących pochodnymi witaminy A lub wykazujących do niej bliskie podobieństwo strukturalne i funkcjonalne. Jeśli zależy Ci na intensywnej regeneracji skóry, substancje te doskonale sprawdzą się w Twojej pielęgnacji lub terapii dermatologicznej. Ich główną zaletą jest przyspieszanie odnowy komórkowej, co pomaga wygładzić strukturę naskórka, zredukować zmarszczki i wyrównać koloryt cery. Znajdziesz je zarówno w ogólnodostępnych kosmetykach (np. retinol czy retinaldehyd), jak i w lekach na receptę.

Jak retinoidy działają na poziomie komórkowym?

Gdy nakładasz preparat z retinoidami, jego składniki przenikają przez zewnętrzną barierę Twojego naskórka i pod wpływem naturalnych enzymów stopniowo przekształcają się w biologicznie aktywny kwas retinowy (estry oraz retinol wymagają dłuższej drogi konwersji niż retinal). Gdy substancja osiągnie ostateczną postać, wnika do jąder komórkowych i łączy się ze specyficznymi receptorami (RAR i RXR). Działa to, jak przełącznik aktywujący Twoje geny do głębokiej przebudowy tkanki. W ten sposób wpływasz na skórę dwutorowo: na jej powierzchni przyspieszasz cykl wymiany i usuwania martwych komórek, co wygładza cerę, natomiast w głębszych warstwach skutecznie pobudzasz fibroblasty do produkcji sprężystego kolagenu i elastyny, jednocześnie blokując enzymy odpowiedzialne za ich niszczenie. 

Jakie są rodzaje retinoidów?

Klasyfikacja retinoidów opiera się na ich budowie cząsteczkowej. Poszczególne substancje różnią się zakresem i siłą działania, a większość z nich kupisz wyłącznie na receptę po konsultacji z lekarzem:

• I generacja (retinol, retinal, tretynoina, izotretynoina) — związki najczęściej wykorzystywane do redukcji objawów starzenia oraz w leczeniu trądziku;
• II generacja (etretynat, acytretyna) — substancje stosowane przede wszystkim w terapii łuszczycy;
• III generacja (adapalen, beksaroten, tazaroten) — grupa leków charakteryzująca się wysokim wyselekcjonowaniem, dzięki czemu precyzyjnie łączą się z odpowiednimi receptorami w Twojej skórze;
• IV generacja (trifanoid, seletinoid G) — najnowocześniejsze związki, które od niedawna znajdują się na rynku, wciąż przechodzą badania i nie są jeszcze dostępne w wielu krajach.

Jak retinoidy działają na skórę?

Retinoidy kompleksowo zmieniają funkcjonowanie i wygląd Twojej skóry. Stosując je regularnie: 

• przyspieszasz odnowę komórkową naskórka i wygładzasz jego strukturę;
• regulujesz proces rogowacenia, zapobiegając powstawaniu zaskórników;
• stymulujesz produkcję kolagenu, dzięki czemu poprawiasz jędrność i elastyczność skóry;
• zmniejszasz widoczność drobnych linii oraz zmarszczek;
• skutecznie leczysz trądzik i hamujesz powstawanie nowych zmian zapalnych;
• redukujesz przebarwienia oraz wygładzasz blizny potrądzikowe.

Efekty pojawiają się stopniowo, dlatego kluczem do sukcesu jest cierpliwość i systematyczność.

Retinoidy na twarz — jak zacząć?

Jeśli rozpoczynasz kurację, wprowadzaj preparat stopniowo. Pozwoli to Twojej skórze zaadaptować się do nowej substancji (proces ten nazywamy retinizacją). Zastosuj się do poniższych zasad: 

• zacznij od 1-2 aplikacji w tygodniu — nakładaj niewielką ilość produktu (wielkości ziarnka grochu) wyłącznie na suchą skórę podczas wieczornej pielęgnacji;
• stopniowo zwiększaj częstotliwość — przejdź do stosowania co drugi dzień dopiero wtedy, gdy Twoja skóra dobrze toleruje dotychczasową dawkę;
• intensywnie nawilżaj skórę — w dni bez retinoidu sięgaj po kremy regenerujące, aby ograniczyć ryzyko przesuszenia i łuszczenia;
• reaguj na podrażnienia — przy silnym zaczerwienieniu lub pieczeniu wstrzymaj się z kolejną aplikacją i daj skórze czas na regenerację;
• stosuj SPF 30-50 każdego dnia — ochrona przeciwsłoneczna to bezwzględny obowiązek podczas całej kuracji;
• uzbrój się w cierpliwość — pierwsze stabilne efekty zauważysz po kilku tygodniach, a pełne rezultaty po kilku miesiącach regularnego stosowania.

Retinoidy a skutki uboczne

Mimo doskonałych rezultatów musisz liczyć się z możliwością wystąpienia działań niepożądanych, zwłaszcza na początku terapii. Retinoidy przejściowo osłabiają barierę hydrolipidową naskórka, co może wywołać: 

• zaczerwienienie (rumień) oraz wysypkę;
• uczucie dokuczliwej suchości;
• intensywne łuszczenie się skóry.

Za te reakcje odpowiada wyrzut prozapalnych cytokin (m.in. MCP-1, TNF-α, IL-1, IL-6, IL-8), które prowokują przejściowy stan zapalny w Twoich tkankach.

Jeśli zaobserwujesz u siebie silne lub niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem, np. z dermatologiem.

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Retinoidy — przeciwwskazania

Zrezygnuj ze stosowania retinoidów lub bezwzględnie wstrzymaj kurację, jeśli dotyczy Cię któraś z poniższych sytuacji:

• ciąża i karmienie piersią: retinoidy (szczególnie doustne) wykazują silne działanie teratogenne i wywołują ciężkie wady rozwojowe u płodu. Jeśli jesteś w ciąży, planujesz ją lub karmisz piersią, musisz kategorycznie unikać tych substancji;
• uszkodzona bariera i nadwrażliwość: jeśli zmagasz się z aktywnym AZS, mocno podrażnioną skórą lub naruszonym płaszczem lipidowym, najpierw wylecz stan zapalny;
• aktywne infekcje: nie nakładaj preparatu na miejsca objęte opryszczką lub innymi zakażeniami bakteryjnymi, wirusowymi bądź grzybiczymi;
• alergia: wstrzymaj się od aplikacji, jeśli wykazujesz nadwrażliwość na składniki pomocnicze preparatu (np. konserwanty, substancje zapachowe);
• intensywne słońce: planowane opalanie lub wyjazd w słoneczne miejsce wykluczają prowadzenie kuracji;
• niewydolność wątroby.

Z czym łączyć retinoidy, a czego unikać?

Aby Twoja kuracja przyniosła najlepsze efekty bez bolesnych podrażnień, świadomie dobieraj towarzyszące jej kosmetyki. Zrezygnuj z substancji o działaniu silnie złuszczającym i drażniącym równolegle z retinoidami. Łącząc je, doprowadzisz do uszkodzenia bariery ochronnej, silnego zaczerwienienia i pieczenia. Unikaj przede wszystkim:

• kwasów AHA i BHA (np. salicylowego, glikolowego);
• nadtlenku benzoilu;
• peelingów mechanicznych oraz ziarnistych.

Sięgaj po składniki, które wspomagają regenerację, odbudowują płaszcz lipidowy i wyciszają Twoją skórę:

• ceramidy — odbudowują struktury ochronne naskórka;
• kwas hialuronowy — gwarantuje dogłębne nawodnienie tkanki;
• niacynamid — łagodzi ewentualne podrażnienia i uelastycznia skórę;

Retinoidy a witamina C

Stosowanie obu tych składników daje świetne efekty, ale nakładanie ich bezpośrednio po sobie w tej samej rutynie wywołuje silne podrażnienia. Zastosuj prosty podział w swojej pielęgnacji: 

• rano (witamina C + SPF): witamina C działa antyoksydacyjnie i chroni Twoją skórę przed wolnymi rodnikami oraz promieniowaniem UV;
• wieczorem (retinol): stymuluje komórki do nocnej regeneracji i intensywnej produkcji kolagenu;
• wybieraj stabilne pochodne: unikaj czystego kwasu L-askorbinowego w tej samej rutynie co retinoid ze względu na ryzyko pieczenia. Bezpieczniejszym wyborem są łagodne pochodne witaminy C (np. Ascorbyl Glucoside czy Tetrahexyldecyl Ascorbate).

Retinoidy a słońce

Podczas stosowania retinoidów zwróć szczególną uwagę na ochronę skóry przed promieniowaniem UV. Składniki te zwiększają jej wrażliwość na słońce, dlatego bezwzględnie wdróż poniższe zasady:

• stosuj krem z filtrem SPF 30-50 codziennie rano, niezależnie od pory roku i pogody;
• unikaj długiej ekspozycji na słońce i sięgaj po dodatkową ochronę (np. kapelusz z szerokim rondem, okulary przeciwsłoneczne);
• nie rezygnuj automatycznie z retinoidów latem — możesz kontynuować kurację, jeśli rzetelnie dbasz o wysoką ochronę przeciwsłoneczną;
• aplikuj retinoidy wyłącznie wieczorem, a rano nakładaj krem nawilżający oraz filtr SPF.

Pamiętaj, że skrupulatna ochrona przed słońcem chroni Cię przed przebarwieniami i pozwala utrzymać doskonałe efekty całej terapii.

Bibliografia

1. Khalil, S., Bardawil, T., Stephan, C., Darwiche, N., Abbas, O., Kibbi, A. G., Nemer, G., Kurban, M. (2017). Retinoids: a journey from the molecular structures and mechanisms of action to clinical uses in dermatology and adverse effects. The Journal of dermatological treatment, 28(8), s. 684–696. Doi: https://doi.org/10.1080/09546634.2017.1309349.
2. Szymański, Ł., Skopek, R., Palusińska, M., Schenk, T., Stengel, S., Lewicki, S., Kraj, L., Kamiński, P., Zelent, A. (2020). Retinoic Acid and Its Derivatives in Skin. Cells, 9(12), s. 2660. Doi: https://doi.org/10.3390/cells9122660.
3. Motamedi, M., Chehade, A., Sanghera, R., Grewal, P. (2022). A Clinician's Guide to Topical Retinoids. Journal of cutaneous medicine and surgery, 26(1), s. 71–78. Doi: https://doi.org/10.1177/12034754211035091. 

Autor