Jakie są fazy cyklu miesiączkowego i ile on trwa?

Cykl menstruacyjny, jak sama nazwa wskazuje, są to cykliczne zmiany zachodzące pod wpływem hormonów w organizmie kobiety. Podczas cyklu miesiączkowego wyróżniamy 2 fazy: folikularną (zwana też pęcherzykową) i lutealną. Między nimi zachodzi owulacja. Prawidłowa długość cyklu mieści się w zakresie 21-35 dni, a sama miesiączka jest zwykle najbardziej regularna między 25. a 40. rokiem życia. Odmienna długość cyklu jest zazwyczaj związana z fazą folikularną, ponieważ faza lutealna jest stosunkowo stała i trwa około 14 dni u wszystkich kobiet.

Jakie hormony regulują cykl miesiączkowy? 

W trakcie miesiączki stężenie hormonów ulega zmianie. Główne hormony regulujące cykl menstruacyjny są przedstawione w tabeli poniżej.

Sprawdź dostępne terminy konsultacji online u lekarza rodzinnego

Faza folikularna — co to dokładnie jest?

Faza folikularna to pierwszy etap cyklu menstruacyjnego. Rozpoczyna się wraz z pierwszym dniem miesiączki i trwa do owulacji, zapoczątkowanej wyrzutem hormonu luteinizującego (LH) — zakładając, że cykl trwa 28 dni, to zwykle 14 z nich przypada na fazę folikularną. W tym okresie dochodzi do intensywnych zmian hormonalnych, mających na celu wybranie dominującego pęcherzyka (pęcherzyk van Graffa). Pęcherzyk ten ma za zadanie uwolnić komórkę jajową gotową do zapłodnienia. 

Fazę folikularną możemy podzielić na 3 etapy:

• wczesna faza folikularna — w tym okresie jajnik jest najmniej aktywny. Błona śluzowa macicy (endometrium) jest bogata w płyny i składniki odżywcze, które mają zapewnić odpowiednie warunki dla ewentualnego rozwoju zarodka. Jeśli nie dochodzi do zapłodnienia, stężenie estrogenu i progesteronu pozostaje niskie. Prowadzi to do złuszczenia się górnych warstw endometrium i wystąpienia krwawienia miesiączkowego. Skutkuje to zwiększeniem uwalniania gonadoliberyny, która następnie stymuluje wydzielanie FSH i LH;
• środkowa faza folikularna — rozpoczyna się wzrostem stężenia estradiolu w odpowiedzi na zwiększoną ilość FSH. Powoduje to odbudowę i pogrubienie błony śluzowej macicy (endometrium), a także zwiększenie ilości i poprawę jakości śluzu szyjkowego, co ułatwia plemnikom dotarcie do komórki jajowej. Poziom estradiolu rośnie równolegle ze wzrostem wielkości pęcherzyka;
• późna faza folikularna — w ostatnim etapie stężenie estrogenów i FSH jest na najwyższym poziomie, a to wywołuje wzrost stężenia LH. Pęcherzyk pęka, co sygnalizuje koniec fazy folikularnej i wystąpienie owulacji. Śluz staje się przejrzysty i obfity, a jego ilość zwiększa się 30-krotnie w porównaniu z wczesną fazą folikularną.

Czym jest hormon folikulotropowy?

Wspomniany wcześniej hormon folikulotropowy (FSH) nazywamy również folikulotropiną. Jego wydzielanie jest zależne głównie od gonadoliberyny. U kobiet odpowiada za rozwój i dojrzewanie pęcherzyków Graffa oraz stymuluje syntezę estrogenów. Najwyższe stężenie osiąga przed owulacją.

Odpowiednie stężenie FSH świadczy o prawidłowej pracy osi hormonalnej podwzgórze-przysadka-gonady. Nieprawidłowe wyniki mogą wskazywać na różnego typu schorzenia. Wskazaniem do badania stężenia FSH jest diagnostyka:

• niepłodności u kobiet i mężczyzn;
• zaburzeń miesiączkowania;
• chorób przysadki mózgowej;
• chorób jajników;
• małej ilości plemników w nasieniu (oligospermii);
• chorób jąder;
• nieprawidłowego pokwitania u dzieci (przedwczesne, opóźnione);
• przedwczesnej menopauzy.

Badanie poziomu FSH polega zazwyczaj na pobraniu krwi, jednak można go też oznaczyć w próbce moczu lub w dobowej zbiórce moczu.

Jakie są normy dla FSH?

Stężenie tego hormonu jest ściśle uzależnione od momentu cyklu menstruacyjnego. Wartości prawidłowe u kobiet z uwzględnieniem fazy cyklu miesiączkowego przedstawiają się następująco:

• faza folikularna – 1,4-9,6 IU/l;
• owulacja – 2,3-21 IU/l;
• po menopauzie – 42-188 IU/l.

Należy jednak pamiętać, że za interpretację wyników odpowiada lekarz. W tym przypadku najlepiej zgłosić się do ginekologa lub endokrynologa.

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Bibliografia

1. Tuszyński, P. (2022). Zdrowie kobiety z perspektywy farmaceuty wydanie I. Wydawnictwo farmaceutyczne, Kraków, s. 29-31
2. Reed, B., Carr, B. (2018). The Normal Menstrual Cycle and the Control of Ovulation. Endotext. Dostępne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279054/. (Dostęp: 03.2026).
3. Monis, C., Tetrokalashvili, M. (2022). Proliferative and Follicular Phases of the Menstrual Cycle. StatPearls. Dostępne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542229/. (Dostęp: 03.2026).
4. Jamruszkiewicz, K. (2017). Hormon folikulotropowy. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/172383,hormon-folikulotropowy. (Dostęp: 03.2026).

Autor