Co to jest zespół abstynencyjny (odstawienny)?

Zespół abstynencyjny to stan dolegliwości fizycznych i psychicznych pojawiających się po zaprzestaniu używania substancji uzależniającej, która stosowana była długotrwale. Najczęściej zespół abstynencyjny dotyczy alkoholu, narkotyków, opioidów, benzodiazepin lub marihuany. 

Najczęściej występującym zespołem odstawiennym jest alkoholowy zespół abstynencyjny (AZA). Jest on jedną z głównych przyczyn hospitalizacji na oddziałach psychiatrycznych. Alkoholowy zespół abstynencyjny może powodować zagrożenie życia i wymaga leczenia farmakologicznego.

Dostępne terminy telewizyt do psychiatry

Jakie są objawy zespołu abstynencyjnego (odstawiennego)?

Objawy zespołów abstynencyjnych oraz ich leczenie zależą od rodzaju substancji, od której chory jest uzależniony. Niektóre cechy bywają podobne, jednak ustalenie czynnika uzależnienia jest kluczowe w celu trafnego postawienia diagnosty i rozpoczęcia skutecznego leczenia przez psychiatrę. 

Jeśli obserwujesz u siebie lub bliskich objawy zespołu odstawiennego — skonsultuj się z lekarzem. Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Alkoholowy zespół abstynencyjne

Ile trwa zespół abstynencyjny? Początek objawów alkoholowego zespołu abstynencyjnego może pojawić się już po 12 godzinach od zaprzestania picia alkoholu. Objawy mogą utrzymywać się nawet do 2 tygodni. 

Po 12-48 godzinach od zaprzestania spożywania alkoholu pojawia się:

• drżenie;
• wzmożona potliwość;
• przyspieszenie rytmu serca i wzrost ciśnienia;
• rozszerzenie źrenic;
• nudności i wymioty;
• lęk;
• drażliwość;
• pobudzenie psychoruchowe;
• bezsenność;

Objawy te mogą utrzymywać się do około tygodnia. 

Po 12-48 godzinach od zaprzestania przyjmowania alkoholu mogą pojawić się drgawki abstynencyjne. Są to nagłe, niekontrolowane skurcze mięśni całego ciała. Mogą one pojawiać się przez około 3 dni. 

Po 3-5 dniach od zakończenia spożywania alkoholu może wystąpić majaczenie alkoholowe. Pojawiają się halucynacje wzrokowe, słuchowe i dotykowe, zaburzenia orientacji czasu i miejsca, pobudzenie psychoruchowe i wzrost temperatury ciała. Objawy odstawienne alkoholu mogą utrzymywać się nawet do 2 tygodni.

Zespół abstynencyjny po beznodiazepinach

Przy zaprzestaniu długotrwałego stosowania leków uspokajający z grupy benzodiazepin lub leków nasennych z grupy “Z” mogą wystąpić objawy zespołu odstawiennego. 

Objawy zespołu odstawiennego od benzodiazepin: 

• ból głowy;
• pocenie się;
• drżenie i bóle mięśni;
• zawroty głowy;
• zaburzenia widzenia;
• dezorientacja, urojenia, halucynacje;
• napady padaczkowe;
• bezsenność, koszmary;
• ataki paniki;
• zaburzenia pamięci, zmniejszona koncentracja;
• drażliwość, pobudzenie;
• nadwrażliwość sensoryczna;
• poczucie odrealnienia.

Zespół abstynencyjny po marihuanie

Po zaprzestaniu przyjmowania marihuany, u osoby, która paliła ją codziennie przez okres kilku miesięcy, mogą pojawić się objawy zespołu abstynencyjnego. Pierwsze objawy pojawiają się po 24-48 godzinach bez marihuany, największe nasilenie objawów pojawia się do 6 dni. Bezsenność może występować nawet do kilku tygodni od rezygnacji z marihuany. W celu zmniejszenia nasilenia objawów zespołu odstawiennego warto przeprowadzać pod kontrolą lekarza stopniową redukcję przyjmowania marihuany. 

Objawy zespołu abstynencyjnego u osób uzależnionych od marihuany obejmują:

• drażliwość, złość, agresję;
• bezsenność;
• niepokój;
• zmniejszony apetyt i utratę masy ciała;
• obniżenie nastroju;
• pocenie się, gorączkę;
• ból brzucha;
• ból głowy;
• drżenie mięśni.

Zespół abstynencyjny (odstawienny) — leczenie

Sposób leczenia zespołu abstynencyjnego zależy od przyczyny jego wystąpienia. Poniżej opisano leczenie zespołu abstynencyjnego po alkoholu, benzodiazepinach i marihuanie.

Leczenie alkoholowego zespołu odstawiennego

Lekami pierwszego wyboru w łagodzeniu objawów alkoholowego zespołu abstynencyjnego są benzodiazepiny o długim działaniu, np. diazepam, lorazepam. Zastosowane mogą być również inne leki przeciwdrgawkowe, takie jak karbamazepina czy gabapentyna. Leczeniem tego zespołu zajmuje się przede wszystkim lekarz psychiatra.

Ważnym elementem w leczeniu zespołu abstynencyjnego jest edukacja i uświadamianie pacjenta na temat objawów zespołu odstawiennego oraz konsekwencji spożywania alkoholu. Warto również zachęcać chorego do skorzystania z opieki psychologa. 

Długotrwałe spożywanie alkoholu osłabia działanie neuronów serotoninergicznych i dopaminergicznych, co może prowadzić do lęku, anhedonii i obniżenia nastroju, tym samym zwiększając ryzyko powrotu do nałogu.

Leczenie zespołu odstawiennego po benzodiazepinach

W leczeniu uzależnienia od benzodiazepin kluczowe jest zaangażowanie pacjenta i chęć zaprzestania nadużywania. U osób, które stosowały benzodiazepiny przez dłuższy czas, zalecane jest stopniowe ich odstawianie.  Aby zmniejszyć objawy związane z odstawieniem leku, psychiatra nieraz zmienia benzodiazepinę krótkodziałającą na benzodiazepinę o dłuższym czasie działania, np. diazepam. Pacjenci ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia drgawek mogą wymagać podania leków przeciwpadaczkowych, np. karbamazepiny, pregabaliny. 

Leczenie zespołu abstynencyjnego po marihuanie

Nie ma wystarczająco badań, aby stworzyć jednolite zalecenia dotyczące leczenia zespołu odstawienia marihuany. Pewne korzyści zaobserwowano przy zastosowaniu diazepamu, kwetiapiny, pregabaliny. W łagodzeniu dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego skuteczna może okazać się hioscyna i metoklopramid.

Zespół abstynencyjny (odstawienny) — podsumowanie

Niezależnie od rodzaju nadużywanej substancji, zespół abstynencyjny niesie za sobą znaczną ilość nieprzyjemnych dolegliwości, które utrzymywać się mogą nawet przez kilka tygodni. Zespół odstawienny, jak i samo uzależnienie, jest zagrożeniem nie tylko dla zdrowia, ale także dla życia chorego. Leczenie uzależnień zawsze powinno odbywać się pod kontrolą lekarza — psychiatry. 

Bibliografia

1. Łoś, K., Waszkiewicz, N. (2021, June). Współczesne standardy leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych. Psychiatria po Dyplomie. Dostępne na: https://podyplomie.pl/psychiatria/37043,wspolczesne-standardy-leczenia-alkoholowych-zespolow-abstynencyjnych. (Dostęp: 11.2025).
2. Brett, J., Murnion, B. (2015). Management of benzodiazepine misuse and dependence. Australian Prescriber, 38(5), s. 152-155. DOI: 10.18773/austprescr.2015.057.
3. Connor, J. P., Stjepanović, D., Budney, A. J., Le Foll, B., Hall, W. D. (2022). Clinical management of cannabis withdrawal. Addiction, 117(7), s. 2075-2095. DOI: 10.1111/add.15743.

Autor