Jakie właściwości oraz działanie wykazuje fosfor?

Fosfor jest niezbędny do życia, a jego obecność wpływa na niemal każdy układ w ciele człowieka. Do najważniejszych właściwości fosforu należą:

• udział w budowie kości i zębów – fosfor razem z wapniem tworzy związki mineralne (głównie hydroksyapatyty), które odpowiadają za twardość i wytrzymałość układu kostnego;
• regulacja gospodarki energetycznej – fosfor bierze udział w tworzeniu związków wysokoenergetycznych, takich jak ATP, ADP i AMP, dzięki czemu umożliwia magazynowanie i przekazywanie energii w komórkach;
• wspomaganie pracy mięśni i układu nerwowego – dzięki fosforowi możliwe jest prawidłowe przewodnictwo nerwowe oraz skurcze mięśni, w tym mięśnia sercowego;
• utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej – fosfor w postaci jonów fosforanowych pomaga w regulacji pH krwi i płynów ustrojowych, co jest niezbędne dla stabilności procesów metabolicznych;
• udział w syntezie DNA i RNA;
• wspieranie metabolizmu białek, tłuszczów i węglowodanów;
• właściwości buforujące – związki fosforanowe pełnią funkcję buforów w organizmie, stabilizując reakcje biochemiczne zachodzące wewnątrz komórek.

Sprawdź dostępne terminy e-porad u lekarza rodzinnego

Jakie jest zapotrzebowanie na fosfor?

Dzienne zapotrzebowanie na fosfor zależy od wieku, płci oraz stanu fizjologicznego. U dorosłych osób wynosi średnio od 700 do 800 mg dziennie. Dzieci, młodzież i kobiety w ciąży potrzebują go nieco więcej, ze względu na intensywny wzrost kości i rozwój tkanek. Osoby aktywne fizycznie, narażone na duży wysiłek, powinny szczególnie dbać o utrzymanie właściwego poziomu fosforu, ponieważ pierwiastek ten bierze udział w przemianach energetycznych i wpływa na wydolność organizmu.

Nadmiar fosforu — objawy i skutki

Nadmiar fosforu często występuje u osób z chorobami nerek, które nie są w stanie wydalić nadmiaru fosforanów. Nadmiar fosforu objawia się m.in.: 

• bólem stawów;
• osłabieniem kości; 
• świądem skóry;
• uczuciem zmęczenia;
• zaburzeniami rytmu serca. 

Długotrwałe utrzymywanie się wysokiego poziomu fosforu może prowadzić do zwapnienia tkanek miękkich, zwłaszcza naczyń krwionośnych.

Aby usunąć nadmiar fosforu z organizmu, należy przede wszystkim ograniczyć spożycie produktów przetworzonych zawierających dodatki fosforanowe, a także zwiększyć podaż wapnia, który pomaga w regulacji jego poziomu. W poważniejszych przypadkach konieczna jest konsultacja lekarska i zastosowanie leków wiążących fosfor w przewodzie pokarmowym. Szczególnie niebezpieczny jest fosfor nieorganiczny, pochodzący z konserwantów i dodatków technologicznych w żywności. Taki fosfor wchłania się znacznie szybciej niż ten naturalny, obecny w produktach spożywczych, dlatego jego nadmiar łatwo może doprowadzić do zaburzeń metabolicznych.

Niedobór fosforu — objawy

Choć niedobór fosforu występuje rzadko, może pojawić się w przypadku długotrwałego niedożywienia, alkoholizmu, zaburzeń wchłaniania lub nadmiernego stosowania leków zobojętniających kwas żołądkowy. Objawy niedoboru fosforu to przede wszystkim: 

• osłabienie;
• bóle mięśni;
• utrata apetytu;
• zaburzenia koncentracji;
• demineralizacja kości;
• problemy z oddychaniem.

W takich sytuacjach warto przeanalizować swoją dietę i dowiedzieć się, jak uzupełnić fosfor w organizmie poprzez zwiększenie spożycia produktów bogatych w ten pierwiastek.

Źródła fosforu w diecie

Pierwiastek ten znajduje się zarówno w produktach pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego. Do produktów bogatych w fosfor zaliczamy:

• ryby i owoce morza – łosoś, makrela, sardynki, dorsz, tuńczyk;
• mięso – wołowina, wieprzowina, kurczak, indyk;
• nabiał – mleko, jogurt, sery żółte, twaróg;
• jaja – szczególnie żółtko;
• produkty pełnoziarniste – pieczywo razowe, kasze, otręby, płatki owsiane;
• rośliny strączkowe – fasola, soczewica, ciecierzyca, soja;
• orzechy i nasiona – migdały, pestki dyni, słonecznik, orzechy włoskie;
• warzywa i owoce – ziemniaki, brokuły, suszone morele.

Dzięki takiej różnorodności można bez trudu zbilansować dietę i uniknąć niedoborów fosforu. Mimo iż fosfor znajdziemy w produktach roślinnych, to najlepiej przyswajalny jest fosfor pochodzenia zwierzęcego. Warto również skorzystać z pomocy dyplomowanego dietetyka, aby precyzyjnie ustalić jadłospis zawierający optymalną ilość fosforu. Dzięki temu unikniemy niepożądanego nadmiaru lub niedoboru tego pierwiastka, a nasz organizm będzie prawidłowo odżywiony.

Fosfor — podsumowanie

Fosfor odgrywa nieocenioną rolę w utrzymaniu zdrowia i równowagi metabolicznej organizmu człowieka. Odpowiada za mocne kości, prawidłową pracę mięśni, układu nerwowego i energetykę komórkową. W codziennej diecie warto zadbać o jego odpowiednie źródła. Jednocześnie należy uważać, by nie dostarczać zbyt wiele fosforu w formie przetworzonej, czyli poprzez fosforany, znajdujące się w żywności wysokoprzetworzonej. W razie potrzeby można sięgnąć po fosfor w tabletkach, jednak zawsze z rozwagą i po konsultacji z lekarzem rodzinnym. Dbanie o równowagę tego minerału to klucz do zdrowia kości, serca i całego organizmu.

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Bibliografia

1. Kozłowska, L. (2012). Źródła fosforu w diecie a ryzyko powikłań mineralnych i kostnych u osób z przewlekłą chorobą nerek. Bromatologia i chemia toksykologiczna, 3, s. 822–826.
2. Sapek, A. (2009). Fosfor w łańcuchu pokarmowym człowieka a środowisko w Polsce. Inżynieria Ekologiczna, 21, s. 62-72.

Autor