Wapń — znaczenie w organizmie

Wapń stanowi jeden z najważniejszych minerałów w ciele człowieka. Około 99% całkowitej jego ilości znajduje się w kościach i zębach, a pozostały 1% krąży we krwi oraz płynach pozakomórkowych. Wapń we krwi występuje w formie zjonizowanej (aktywnej biologicznie) oraz związanej z białkami, głównie z albuminą.

Wapń jest niezbędny do skurczu mięśni, funkcjonowania komórek nerwowych, aktywacji enzymów i procesów metabolicznych. Jego niedobór często rozwija się stopniowo, dlatego początkowe objawy braku wapnia w organizmie mogą być niespecyficzne.

Czym jest wapń zjonizowany?

W organizmie człowieka występują trzy formy wapnia:

• wapń związany z białkami (głównie z albuminą);
• wapń w kompleksach z anionami (np. fosforanami, cytrynianami);
• wapń zjonizowany, czyli postać aktywna biologicznie.

To właśnie wapń zjonizowany (oznaczany w badaniach jako Ca²⁺) odpowiada bezpośrednio za prawidłowe działanie mięśni, układu nerwowego i proces krzepnięcia krwi. Stanowi on około 45–50% całkowitego wapnia krążącego we krwi i to jego wartość jest kluczowa w diagnostyce. Gdy badanie wykazuje wapń zjonizowany poniżej normy, oznacza to, że organizm ma faktyczny niedobór wapnia w organizmie, mimo że poziom całkowitego wapnia może wydawać się prawidłowy. Dzieje się tak, ponieważ tylko wapń w formie zjonizowanej jest dostępny dla komórek i bierze udział w ich pracy.

Sprawdź najbliższe wolne terminy e-wizyt u lekarza medycyny ogólnej

Objawy hipokalcemii — jak rozpoznać niedobór wapnia?

Początkowo objawy często są łagodne i niespecyficzne. Z czasem stają się jednak bardziej wyraźne. Do najczęstszych objawów hipokalcemii zaliczamy:

• skurcze i drżenie mięśni;
• mrowienie warg i palców;
• tężyczkę;
• zaburzenia rytmu serca;
• lęk i rozdrażnienie;
• problemy z koncentracją;
• suchość oraz swędzenie skóry;
• łamliwość paznokci;
• drganie powiek;
• bóle kości i stawów;
• osteoporozę.

Co obniża poziom wapnia we krwi?

Istnieje wiele przyczyn hipokalcemii. Nie zawsze hipokalcemia wynika z niedostatecznej podaży wapnia w diecie — często ma związek z zaburzeniami hormonalnymi lub metabolicznymi. 

Do najczęstszych przyczyn zaliczamy:

• niedoczynność przytarczyc – brak lub zbyt mała ilość parathormonu, który reguluje poziom wapnia;
• choroby nerek;
• niedobór witaminy D;
• choroby jelit (np. celiakia, choroba Crohna);
• niektóre leki;
• przewlekły stres powoduje wzrost kortyzolu, który może zaburzać metabolizm wapnia i magnezu;
• niewłaściwą dietę — nadmierna ilość fosforanów w diecie (np. z napojów gazowanych), nadmiar soli, alkoholu i kofeiny.

Oprócz stresu i złej diety duże ilości białka zwierzęcego, nadmiar sodu i alkoholu oraz palenie papierosów również mogą być powodem hipokalcemii, gdyż przyspieszają utratę wapnia z organizmu.

Jak uzupełnić niedobór wapnia?

Najważniejsze to zidentyfikować przyczynę i wdrożyć odpowiednie leczenie. W przypadku łagodnych postaci można zadziałać dietą i suplementacją. Najlepszym źródłem wapnia są produkty mleczne — mleko, jogurty, sery. Dobrym wyborem są także roślinne źródła: sezam, migdały, jarmuż, brokuły czy nasiona chia. Dla osób z nietolerancją laktozy dostępne są napoje roślinne wzbogacane wapniem lub standardowe produkty, lecz bez laktozy. Warto również dbać o odpowiedni poziom witaminy D, która ułatwia przyswajanie wapnia z przewodu pokarmowego. Codzienna ekspozycja na słońce lub suplementacja (zwłaszcza zimą) to podstawa profilaktyki. Warto również rozważyć konsultację u dyplomowanego dietetyka, aby ustalić jadłospis bogaty w wapń. Precyzyjnie dobrane produkty pomogą uzupełnić codzienną dietę w wapń, ograniczając wystąpienie ewentualnych niedoborów.

Jeśli laboratoryjnie stwierdzono wapń zjonizowany poniżej normy, lekarz endokrynolog może zalecić preparaty wapnia w postaci cytrynianu lub mleczanu wapnia. Przy dużych niedoborach podaje się go dożylnie, ale tylko pod ścisłym nadzorem medycznym.

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Hipokalcemia — podsumowanie

Hipokalcemia to poważne zaburzenie, które często rozwija się po cichu. Niedobór wapnia może prowadzić do wielu problemów — od skurczów mięśni po zaburzenia psychiczne i neurologiczne. Gdy pojawi się niski poziom wapnia we krwi, nie wolno tego lekceważyć. Wczesne rozpoznanie i właściwe leczenie pozwalają przywrócić homeostazę organizmu. Dbanie o odpowiednie ilości wapnia to inwestycja w zdrowie kości, układu nerwowego i serca. Warto więc pamiętać, że niedobór wapnia w organizmie może dawać subtelne , lecz znaczące objawy, a długotrwały niedobór wapnia niesie ryzyko poważnych konsekwencji. Dlatego warto regularnie kontrolować poziom tego pierwiastka i wiedzieć, jak uzupełnić wapń, by cieszyć się zdrowiem.

Bibliografia

1. Popow, M., Bednarczuk, T. (2013). Wpływ hipokalcemii na układ sercowo-naczyniowy. Kardiologia Polska, 71(6), s. 609–610.
2. Jakubas-Kwiatkowska, W., Błachowicz, A., Franek, E. (2005). Hipokalcemia w praktyce klinicznej — przyczyny, objawy i leczenie. Choroby Serca i Naczyń, 2(4), s. 232–237.

Autor