Co to jest insulinoma?

Insulinoma to nowotwór neuroendokrynny trzustki. Częstość występowania guzów insulinowych wynosi 1-3 osób na milion. Guzy te wydzielają  insulinę w niekontrolowany sposób, niezależnie od aktualnego stężenia glukozy we krwi co powoduje hiperinsulinizm endogenny (endokrynny), a w konsekwencji hipoglikemię. W większości przypadków insulinoma ma charakter łagodny, nieprzerzutowy. Często określa się je jako „leniwe”. Natomiast czasami, ale zdecydowanie rzadziej, insulinoma może wystąpić w postaci przerzutowej określanej jako „złośliwy lub agresywny”. Insulinoma pozatrzustkowa (przerzutowa) jest bardzo rzadka i wtedy może pojawić się m.in. w płucach, dwunastnicy, jelicie krętym, jelicie czczym, wnęce śledziony lub antrum żołądka. 

Jakie są przyczyny insulinomy? Czy istnieją czynniki ryzyka sprzyjające rozwojowi guza insulinowego?

Dokładne przyczyny rozwoju insulinomy nie są w pełni poznane. Guz powstaje na skutek niekontrolowanego namnażania się komórek beta trzustki. U niektórych pacjentów insulinoma pojawia się w przebiegu zespół mnogich nowotworów układu wydzielania wewnętrznego typu 1 (dawniej zespołu mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1, MEN1). Jest to rzadka, uwarunkowana genetycznie choroba. Jeśli występuje podejrzenie wystąpienia zespołu MEN1 to diagnostyką w takiej sytuacji zajmą się endokrynolog i genetyk kliniczny. 

Wizytę u wybranego specjalisty umówisz z łatwością za pomocą portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Jakie objawy daje insulinoma?

Głównym objawem, który może sugerować występowanie insulinomy jest hipoglikemia występująca na czczo czy też po wysiłku fizycznym. U większości chorych zauważalny jest również przyrost masy ciała. Uczucie głodu towarzyszące hipoglikemii skłania chorych do częstych posiłków lub podjadania, co może powodować otyłość. Objawy hipoglikemii są zróżnicowane i mogą dotyczyć:

• wilczego głodu;
• kołatań serca;
• nadmiernego pocenia się;
• zaburzeń widzenia.

Nigdy nie ignoruj tych objawów, ponieważ mogą zagrażać twojemu życiu lub zdrowiu! 

Diagnostycznym znakiem rozpoznawczym insulinomy jest triada Whipple’a potwierdzająca istnienie zaburzenia, ma 3 cechy:

• Objawy związane z hipoglikemią.
• Potwierdzone niskie stężenie glukozy we krwi. 
• Poprawa samopoczucia po spożyciu posiłku zawierającego glukozę.

Jak diagnozuje się insulinomę?

Na samym rozpoczęciu diagnostyki insulinomy lekarza zleci Ci badania laboratoryjne, takie jak:

• stężenie glukozy we krwi — w celu sprawdzenia, czy występuje hipoglikemia;
• stężenie insuliny we krwi — w przypadku insulinomy pomimo hipoglikemii stężenie insuliny może być wysokie;
• stężenie peptydu C — podwyższone może świadczyć o endogennym wydzielaniu insuliny;
• stężenie proinsuliny — wynik powyżej 25% stężenia całkowitej insuliny może oznaczać insulinomę, jednak to badanie jest wykonywane w wątpliwych przypadkach. 

Podstawą rozpoznania insulinomy jest przedłużony test głodowy. Test ten trwa do 72 godzin i musi być wykonany w warunkach szpitalnych. Podczas jego trwania pacjent jest obserwowany, a poziom glukozy, insuliny i stężenia peptydu C są seryjnie oznaczane, aż do wystąpienia objawów lub hipoglikemii. Jednoczesne wystąpienia hipoglikemii oraz wysokiego stężenia insuliny może oznaczać insulinomę. 

Można również wykonać test hamowania peptydu C, celem tego badania jest ocena zdolności komórek beta trzustki do hamowania wydzielania endogennej insuliny po podaniu egzogennej insuliny. U osób zdrowych dochodzi do wyraźnego spadku peptydu C, a u pacjentów z insulinomą spadek peptydu C może być niepełny lub wcale nie występować. Taka sytuacja może być spowodowana wydzielaniem insuliny przez guz. 

Kolejnym etapem są badania obrazowe, ponieważ ważne jest dokładne zlokalizowanie guza, ponieważ może on wynosić nawet poniżej 1 cm. W celu zlokalizowania guza najczęściej wykonanej się endoskopowe USG (EUS), tomografię komputerową z podaniem kontrastu i rezonans magnetyczny. Dodatkowo ze względu na niewielkie rozmiary guza i w celu uwidocznienia przerzutów wykorzystuje się metody medycyny nuklearnej, takie jak scyntygrafia receptorowa lub PET receptorowy całego ciała. 

Jak leczy się insulinomę?

Leczenie insulinomy w postaci łagodnej, jeśli lekarz wie, w którym dokładnie miejscu znajduje się guz, polega na leczeniu chirurgicznym. Usunięcie guza jest najskuteczniejszą metodą leczenia. Powinno ono zostać wykonane przez chirurga, który ma doświadczenie w chirurgii trzustki. W chirurgicznym leczeniu ważne jest poznanie dokładnej lokalizacji guza, aby uniknąć konieczności resekcji trzustki „na ślepo”. Jeśli zmiana jest widoczna podczas tomografii lub EUS, to możliwe jest usunięcie guza laparoskopowo. Leczenie operacyjne daje szansę na całkowite wyleczenie większości u pacjentów z łagodną odmianą guza. 

Jeśli zabieg nie może zostać wykonany, stosuje się leczenie farmakologiczne. Onkolog kliniczny lub endokrynolog może zalecić Ci stosowanie leków, które będą ograniczać wydzielanie hormonów przez guza lub hamować wydzielanie insuliny. 

Jakie rokowanie daje operacja insulinomy?

Rokowania u większości pacjentów po całkowitej resekcji insulinomy są dobre. Po usunięciu łagodnego guza objawy hipoglikemii zazwyczaj ustępują. Konieczne jednak będą okresowe kontrole u endokrynologa. W przypadku postaci złośliwej całkowite wyleczenie jest trudniejsze niż w postaci łagodnej, ale również jest możliwe.

Bibliografia 

1. de Herder, W. W.,  Hofland, J. (2023). Insulinoma. In K. R. Feingold (Eds.) et. al., Endotext. MDText.com, Inc.
2. Chernykh, T. M., Malyugin, D. A., Khachaturov, M. V., Shefer, A. A.,  Zoloedov, V. I. (2024). Problemy endokrinologii, 70(1), 46–55. DOI:10.14341/probl13281
3. Hofland, J., Refardt, J. C., Feelders, R. A., Christ, E.,  de Herder, W. W. (2024). Approach to the Patient: Insulinoma. The Journal of clinical endocrinology and metabolism, 109(4), 1109–1118. DOI:10.1210/clinem/dgad641
4. Gajewski, P. (Red.). (b.d.). Guz insulinowy (insulinoma). W: Interna Szczeklika – Mały podręcznik. Medycyna Praktyczna. Pobrano 28 lipca 2026 z https://premium.mp.pl/podreczniki/interna-maly-podrecznik/chapter/B16-II-12-1-1-1,guz-insulinowy-insulinoma/ 

Autor