Leczenie jodem radioaktywnym – na czym polega terapia izotopowa?

Terapia izotopowa z wykorzystaniem radioaktywnego jodu to skuteczna, bezpieczna i stosunkowo tania metoda leczenia chorób przebiegających z nadczynnością tarczycy (takich jak choroba Gravesa-Basedowa, wole wieloguzkowe nadczynne i pojedynczy guz autonomiczny) oraz zróżnicowanego raka tarczycy. Jest to leczenie o charakterze radykalnym, którego głównym celem jest nieodwracalne zniszczenie i usunięcie nadczynnej tkanki tarczycowej.

Leczenie polega na wprowadzeniu do organizmu radioaktywnego izotopu jodu. Najczęściej jest on podawany w formie doustnych kapsułek lub roztworu do picia, a niekiedy również w postaci iniekcji dożylnych.

Jak działa promieniowanie na komórki tarczycy?

Terapia izotopowa wykorzystuje naturalny mechanizm gruczołu tarczowego, który aktywnie wychwytuje jod z krwi. W normalnych warunkach tarczyca traktuje ten pierwiastek jako niezbędny budulec do produkcji hormonów: trijodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4). Radioaktywny izotop jodu „oszukuje” organizm, ponieważ przechodzi identyczne przemiany metaboliczne jak zwykły jod. Specjalne białko transportowe pobiera go z krwiobiegu i przenosi bezpośrednio do wnętrza komórek tarczycy.

Gdy izotop zgromadzi się wewnątrz pęcherzyków tarczycy, zaczyna emitować dwa rodzaje promieniowania o zupełnie innych funkcjach:

• promieniowanie gamma: dzięki dużej przenikliwości pozwala lekarzom na precyzyjne obrazowanie tarczycy i diagnostykę;
• promieniowanie beta: to ono wykonuje właściwą pracę leczniczą. Ma destrukcyjny wpływ na tkanki – wywołuje martwicę i niszczy te komórki tarczycowe, które je wchłonęły.

Czas działania i reakcja organizmu

Promieniowanie beta nie działa natychmiastowo, lecz stopniowo niszczy komórki pęcherzykowe. Pacjenci zazwyczaj odczuwają zahamowanie nadczynności tarczycy po 6 do 18 tygodniach, choć u niektórych osób proces ten trwa dłużej.

Warto przygotować się na to, że w tym okresie objawy nadczynności tarczycy mogą się przejściowo nasilić. Dzieje się tak, ponieważ niszczone komórki uwalniają do krwioobiegu zmagazynowane wcześniej zapasy hormonów.

Wskazania do terapii radiojodem

Terapia izotopem jodu jest wskazana przy nadczynności tarczycy czy nowotworach tego narządu. FDA (ang. Food and Drug Administration – Agencja ds. Żywności i Leków) zatwierdziła stosowanie radiojodu w leczeniu:

• choroby Gravesa-Basedowa;
• gruczolaka toksyczny;
• wola wieloguzkowego toksycznego;
• wola wieloguzkowego nietoksycznego;
• dobrze zróżnicowanego raka tarczycy.

Kiedy inne leki to za mało i należy rozważyć jod?

Stosowanie doustnych leków przeciwtarczycowych jest zazwyczaj pierwszym wyborem w schorzeniach przebiegających z nadprodukcją hormonów tarczycy. Jednak kiedy organizm pacjenta ich nie toleruje lub wywołują one poważne działania niepożądane, należy z nich zrezygnować. W tym przypadku lekarz, np. endokrynolog, rozważa inne opcje terapeutyczne, w tym właśnie radiojod. 

Dodatkowo, jeśli po standardowym leczeniu choroby Gravesa-Basedowa powraca nadczynność tarczycy lub w ogóle nie wystąpiła remisja, rekomenduje się przejście na terapię jodem promieniotwórczym lub zabieg operacyjny.

Długotrwała terapia tyreostatykami (leki, które hamują syntezę hormonów tarczycy) stosowana w leczeniu gruczolaka toksycznego lub wola wieloguzkowego toksycznego nie powoduje remisji nadczynności tarczycy. Leki jedynie maskują objawy, dlatego w tych przypadkach zaleca się wczesne leczenie jodem promieniotwórczym lub leczenie operacyjne.

Terapia jodem radioaktywnym skutecznie zastępuje operację, gdy zły stan zdrowia (np. niewydolność serca, choroby naczyniowe czy podeszły wiek) uniemożliwia bezpieczne zastosowanie narkozy i zwiększa ryzyko powikłań chirurgicznych.

Przeciwwskazania do podania jodu

Mimo że leczenie radiojodem jest uznawane za bezpieczne, ma ono swoje ograniczenia. Leczenie to jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:

• ciąża i karmienie piersią – jod może przedostać się przez łożysko i wpływać na tarczycę płodu, dlatego leczenie to jest bezwzględnie przeciwwskazane;
• choroba Gravesa-Basedowa z aktywną orbitopatią – może ona ulec nasileniu i zwiększyć ryzyko problemów ze wzrokiem;
• rak rdzeniasty i anaplastyczny – w tym przypadku nie dochodzi do wychwytu i gromadzenia jodu radioaktywnego w narządzie.

Dodatkowo, jeśli Twój lekarz planuje leczenie radiojodem, należy pamiętać, że zalecane jest stosowanie antykoncepcji. 

Skutki uboczne i ograniczenia poekspozycyjne

Terapia radiojodem jest na ogół bezpieczna, zwykle dobrze tolerowana przez pacjentów i nie powoduje skutków ubocznych. Nie musisz się obawiać o rozwój nowotworu z powodu zastosowanego promieniowania, ponieważ nawet wiele lat po leczeniu nie występuje takie ryzyko.

Co się dzieje po terapii?

Przez kilka dni po zastosowaniu izotopu jodu zwykle pacjent pozostaje na oddziale, aby nie narażać osób postronnych na promieniowanie. W tym czasie pozostałości są wydalane z organizmu (głównie z moczem). Po kilku dniach pacjent jest wypisywany do domu, ale musi przestrzegać określonych zasad. Najważniejszym ograniczeniem jest zachowywanie dystansu, aby nie narażać innych osób – szczególnie kobiet w ciąży i małych dzieci. Dokładne instrukcje otrzymasz od swojego lekarza prowadzącego.

Jeśli istnieje podejrzenie nieskuteczności leczenia i po sześciu miesiącach od zakończenia terapii pacjent nadal wykazuje objawy nadczynności tarczycy, lekarz może rozważyć ponowne zastosowanie terapii radioizotopowej.

Dlaczego leczenie radiojodem może prowadzić do niedoczynności tarczycy?

U osób poddanych terapii radiojodem częstym następstwem jest niedoczynność tarczycy. Celem tej terapii jest zniszczenie komórek tarczycy, przez co nie jest ona w stanie produkować hormonów. Niedoczynność ta jest zazwyczaj trwała i wymaga dożywotniej substytucji hormonów tarczycowych w postaci tabletek. Regularne kontrole oraz przyjmowanie leków, które wyrównują poziom hormonów tarczycy, pozwala na prowadzenie normalnego trybu życia. Rutynowe badania kontrolne u endokrynologa odbywają się zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego.

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl. 

Bibliografia

1. Padda, I., Nguyen, M. (2023). Radioactive Iodine Therapy. Statpearls. Dostępne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557741/. (Dostęp: 05.2026)
2. Polskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej (2020). Radioizotopy na pomoc tarczycy. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/aktualnosci/239283,radioizotopy-na-pomoc-tarczycy. (Dostęp: 05.2026) 
3. Ross, D. (2011) Leczenie nadczynności tarczycy jodem promieniotwórczym. N Engl J Med; 364, s. 542–550. Dostępne na: https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/010/909/original/Strony_od_MpD_2011_07-10.pdf?1468487622. (Dostęp: 05.2026) 
4. Szczepańska, E., Jastrzębska, H., Gietka-Czernel, M. (2016). Współczesne zasady leczenia radiojodem nadczynności tarczycy. Post N Med; 29(12), s. 934–941. Dostępne na: http://www.pnmedycznych.pl/wp-content/uploads/2017/01/pnm_2016_12_934-941.pdf. (Dostęp: 05.2026) 

Autor