Dodatkowo monitorowanie poziomu TRAb u ciężarnych jest kluczowe, ponieważ ich nadmiar może być niebezpieczny dla rozwijającego się płodu. Problem nasila się w ostatnim trymestrze, kiedy przeciwciała najintensywniej atakują tarczycę dziecka. Badanie ma istotne znaczenie w ocenie ryzyka zaburzeń czynności tarczycy u płodu i noworodka. Czym dokładnie są przeciwciała TRAb, jak badać ich stężenie oraz jaką odgrywają rolę?

Czym dokładnie są przeciwciała TRAb i jaką funkcję pełnią w organizmie?

TRAb to przeciwciała skierowane przeciwko receptorom hormonu stymulującego tarczycę – TSH. Należą one do przeciwciał klasy IgG. Ich inna nazwa to przeciwciała przeciwko receptorowi TSH (anty-TSHR). Receptory te zlokalizowane są na powierzchni komórek tarczycy. TSH (hormon tyreotropowy) jest hormonem przysadki mózgowej i odpowiada za pobudzenie tarczycy do produkcji hormonów. Powstałe i uwolnione TSH wędruje z krwią do tarczycy, gdzie łączy się z receptorami TSH (TSHR). Aktywacja tych receptorów pobudza komórki tarczycy do produkcji hormonów T3 (trijodotyroniny) i T4 (tyroksyny). Występowanie przeciwciał przeciwko TSH wiąże się z różnymi zaburzeniami.

Rodzaje przeciwciał anty-TSH

Przeciwciała przeciwko receptorowi TSH możemy sklasyfikować ze względu na mechanizm działania. Chociaż wszystkie one oddziałują z tym samym receptorem, ich wpływ na organizm może być odmienny. Wyróżniamy trzy główne rodzaje przeciwciał TRAb w zależności od ich wpływu na receptor TSH:

• przeciwciała stymulujące (TSAb): wiążą się z receptorem TSH i aktywują go, naśladując działanie hormonu TSH. Aktywują ścieżkę sygnałową cAMP, co prowadzi do nadmiernej produkcji hormonów tarczycy. Proces ten stymuluje również proliferację (namnażanie się) komórek tarczycy, co prowadzi do powiększenia tego narządu. Są one związane z powstawaniem choroby Gravesa-Basedowa oraz jej objawów pozatarczycowych, jak np. orbitopatii;
• przeciwciała blokujące (TBAb): antagonizują lub blokują działanie TSH na receptor. Mogą powodować niedoczynność tarczycy, szczególnie w przebiegu autoimmunologicznego zapalenia tarczycy, np. choroby Hashimoto;
• przeciwciała neutralne (ang. cleavage antibodies): nie aktywują ścieżki cAMP ani nie blokują wiązania TSH. Mogą jednak indukować inne ścieżki sygnałowe prowadzące do apoptozy (śmierci komórki).

Wskazania do badania poziomu TRAb

Badając poziom przeciwciał TRAb nie oznaczamy pojedynczych ich rodzajów, a sumę przeciwciał stymulujących oraz tych blokujących pracę tarczycy. Do wskazań oznaczania ich poziomu zaliczamy:

• podejrzenie autoimmunologicznej choroby tarczycy (zwłaszcza Gravesa-Basedowa);
• diagnostyka różnicowa tyreotoksykozy i hipotyreozy;
• ocena ryzyka nawrotu choroby Gravesa i Basedowa (ocena remisji immunologicznej);
• diagnostyka przyczyn orbitopatii (obecność zmian ocznych bez choroby tarczycy);
• ocena ryzyka wystąpienia nadczynności tarczycy u noworodka urodzonego przez kobietę z chorobą Gravesa i Basedowa w wywiadzie (badanie wykonuje się w II trymestrze ciąży).

Przeciwciała TRAb a ciąża – dlaczego monitorowanie jest kluczowe?

Monitorowanie przeciwciał TRAb jest bardzo ważne, ponieważ przenikają one przez łożysko, bezpośrednio wpływając na tarczycę dziecka. Utrzymywanie się miana tych przeciwciał kilkukrotnie powyżej normy jest silnym wskaźnikiem ryzyka wystąpienia nadczynności tarczycy u płodu lub noworodka oraz rozwoju wola. Badanie jest szczególnie ważne w ostatnim trymestrze, ponieważ to wtedy przeciwciała najintensywniej atakują tarczycę dziecka.

Stała kontrola jest niezbędna nawet u kobiet z prawidłowym poziomem hormonów, jeśli w przeszłości leczyły chorobę Gravesa-Basedowa operacyjnie lub jodem radioaktywnym. Wynika to z tego, że choć leczenie przywraca hormonalną równowagę tarczycy, nie zapobiega powstawaniu przeciwciał. Precyzyjne oznaczanie TRAb pozwala odróżnić groźną patologię od przejściowych stanów ciążowych i wdrożyć leczenie chroniące płód. 

Normy TRAb

Przeciwciała TRAb stanowią wysoce specyficzny marker choroby Gravesa-Basedowa. Za wynik dodatni uznaje się zazwyczaj stężenie >1 IU/l (rzadziej >2 IU/l). Ich obecność niemal jednoznacznie potwierdza aktywny proces autoimmunologiczny, gdyż u osób zdrowych oraz w przebiegu innych schorzeń tarczycy występują one niezwykle rzadko. Monitorowanie poziomu TRAb ma kluczowe znaczenie prognostyczne: ich zanikanie zwiastuje remisję, natomiast wysokie miano na początku leczenia sugeruje oporną postać choroby oraz podwyższone ryzyko wystąpienia orbitopatii tarczycowej.

Jak wygląda badanie przeciwciał TRAb?

Aby zdiagnozować choroby tarczycy, wykonuje się zarówno badania obrazowe (USG, tomografia, rezonans magnetyczny czy scyntygrafia), jak i badania laboratoryjne z krwi. Lekarz POZ może skierować Cię na podstawowe badania tarczycy lub zaleci wizytę u specjalisty – endokrynologa. Endokrynolog, który działa w ramach NFZ (jeśli uzna za konieczne) skieruje Cię na zaawansowane, bezpłatne badania. Badanie poziomu przeciwciał TRAb nie wymaga specjalnego przygotowania. Pobranie krwi możesz wykonać o dowolnej porze i zazwyczaj nie wiąże się z koniecznością bycia na czczo (można je wykonać niezależnie od posiłku). Na jego wynik czeka się zazwyczaj kilka dni roboczych.

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Bibliografia

1. Kahaly, G., Diana, T. (2017). TSH Receptor Antibody Functionality and Nomenclature. Frontiers in Endocrinology.
2. Wójcik, M. (2018). Diagnostyka laboratoryjna czynności tarczycy. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/badania-laboratoryjne/184467,diagnostyka-laboratoryjna-czynnosci-tarczycy,1. (Dostęp: 04.2026)
3. Juszkiewicz, A., Raczkiewicz, A., Tłustochowicz, W. (2011). Występowanie przeciwciał przeciwtarczycowych i zaburzeń funkcji tarczycy w wybranych chorobach reumatycznych. Reumatologia, t. 49, nr 2, s. 132–137. 
4. Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia. Choroby tarczycy – jak je rozpoznać. pacjent.gov.pl. Dostępne na: https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/choroby-tarczycy-jak-je-rozpoznac. (Dostęp: 04.2026)
5. Żak, T., Kotschy, B. (2011). Choroba Gravesa-Basedowa u noworodka – trudności diagnostyczne. Endokrynologia Pediatryczna, t. 10, nr 4 (37), s. 69–74.
6. Gao, Y., Qiu, L., Yu, S., Cheng, X. (2024). Thyroid stimulating receptor autoantibodies. Clinica Chimica Acta. Dostępne na: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0009898124019417. (Dostęp: 04.2026)

Autor