Przyczyny choroby Cushinga 

Choroba Cushinga wywołana jest w ponad 90% gruczolakiem przysadki mózgowej, który wydziela kortykotropinę (ACTH). Nadmiar ACTH doprowadza do powstania przerostu kory nadnerczy. Konsekwencją przerostu nadnerczy jest wzmożona produkcja kortyzolu i androgenów.

Sprawdź, jakie są dostępne terminy wizyt online u lekarza medycyny ogólnej

Zespół Cushinga a choroba Cushinga

Zespołem Cushinga często błędnie nazywana jest choroba Cushinga. Choroba Cushinga jest najczęstszą postacią zespołu Cushinga, natomiast jest to termin węższy niż zespół Cushinga.

Choć objawy obu jednostek chorobowych są podobne, przyczyny stanu hiperkortyzolemii są różne. Różnicowanie tych dwóch stanów jest istotne ze względu na dobranie prawidłowych sposobów leczenia.

Objawy choroby Cushinga

Choroba Cushinga charakteryzuje się występowaniem objawów hiperkortyzolemii. Zaliczamy do nich m.in.:

• otyłość typu centralnego – tkanka tłuszczowa magazynuje się głównie w obrębie brzucha; dodatkowo występuje charakterystyczne nagromadzenie tkanki tłuszczowej w obrębie karku, tzw. kark bawoli;
• zaczerwieniona, okrągła twarz, tzw. twarz księżycowata;
• zanik mięśni kończyn i tułowia;
• rozstępy m.in. na brzuchu, pod pachami oraz w okolicach dołów łokciowych i kolanowych;
• ścieńczenie skóry.

Dodatkowo u chorych pojawiają się objawy hiperandrogenizmu pod postacią:

• trądziku;
• hirsutyzmu;
• zaburzeń miesiączkowania u kobiet;
• zaburzeń libido;
• niepłodności.

Gruczolaki przysadki odpowiedzialne za występowanie choroby Cushinga są najczęściej na tyle małe, że nie powodują ucisku na inne struktury mózgowia. Dzięki temu zwykle nie objawiają się symptomami neurologicznymi.

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów należy jak najszybciej skierować się do lekarza rodzinnego lub lekarza endokrynologa.

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić z łatwością za pomocą portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Rozpoznanie choroby Cushinga

Rozpoznanie choroby Cushinga opiera się na serii badań zarówno laboratoryjnych, jak i obrazowych. W badaniach laboratoryjnych zauważalne jest m.in. zwiększone wydzielanie kortyzolu w dobowej zbiórce moczu oraz zwiększone stężenie kortyzolu i ACTH w godzinach wieczornych.

Prowadzi się test hamowania 8 mg deksametazonu, który w przypadku choroby Cushinga doprowadza do zmniejszenia stężenia kortyzolu w surowicy o ponad 50% w stosunku do wartości wyjściowych.

Przy podejrzeniu choroby Cushinga pacjent powinien mieć wykonany rezonans magnetyczny przysadki w celu zobrazowania gruczolaka.

Dodatkowo czasami wykonuje się obustronne cewnikowanie zatok skalistych dolnych. Ze względu na ryzyko poważnych powikłań można zastosować alternatywny zabieg diagnostyczno-terapeutyczny, jakim jest przezklinowa eksploracja siodła tureckiego. Zabiegi te jednak nie są konieczne do postawienia rozpoznania choroby Cushinga. Co ważne, brak uwidocznienia gruczolaka przysadki w rezonansie magnetycznym nie wyklucza w 100% choroby Cushinga.

Leczenie choroby Cushinga

Preferowanym leczeniem w przypadku choroby Cushinga jest leczenie przyczynowe, polegające na operacyjnym usunięciu gruczolaka przysadki.

W przypadku umiejscowienia guza w zatoce jamistej, przed zabiegiem operacyjnym konieczne może być zastosowanie radioterapii stereotaktycznej. Polega ona na użyciu wąskich wiązek promieniowania z różnych kątów, co pozwala na precyzyjniejsze dostarczenie promieniowania do guza.

U chorych przed leczeniem operacyjnym stosuje się leki zmniejszające steroidogenezę nadnerczową, co pozwala ograniczyć ilość powikłań w trakcie operacji.

U pacjentów, u których operacja jest niemożliwa do wykonania lub była nieskuteczna, należy rozważyć leczenie farmakologiczne. W takich przypadkach stosuje się analogi somatostatyny II lub inhibitory steroidogenezy.

Bibliografia 

1. Bednarczuk, T., Bednarek‑Papierska, L., Płaczkiewicz‑Jankowska, E., Kasperlik‑Załuska, A.A. (2025). Zespół Cushinga. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.11.2. (Dostęp: 11.2025).
2. Zgliczyński, W., Płaczkiewicz‑Jankowska, E. (2025). Choroba Cushinga. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.8.4.3. (Dostęp: 11.2025).

Autor