Na czym polega dializa nerek i jak wygląda zabieg?

Pacjenci często zastanawiają się, jak wygląda dializa. Standardowa hemodializa trwa zazwyczaj 4-5 godzin i przeprowadzana jest w stacji dializ pod nadzorem wykwalifikowanego personelu. 

Dializa nerek polegaja na oczyszczeniu krwi z produktów przemiany materii oraz nadmiaru płynów. Sposób, w jakim krew jest oczyszczana, zależy od rodzaju dializy, która zleci nefrolog.

Wizytę u wybranego specjalisty umówisz z łatwością za pomocą portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Jeśli występują u Ciebie objawy takie jak niska temperatura ciała, wymioty, nudności, zmęczenie, szarobrunatny odcień skóry, pogłębiony i szybki oddech, mocznicowy zapach z ust — nie czekaj, pilnie skontaktuj się z lekarzem, ponieważ może to oznaczać zaawansowaną niewydolność nerek.

Rodzaje dializoterapii

Dializoterapia obejmuje kilka metod leczenia nerkozastępczego. Różnią się one sposobem oczyszczania organizmu, miejscem wykonywania zabiegu oraz wymaganiami dotyczącymi opieki nad pacjentem. O wyborze odpowiedniej metody decyduje nefrolog.

Hemodializa 

Hemodializa jest najczęściej wykonywaną formą dializoterapii w Polsce i na świecie. Polega ona na oczyszczaniu krwi pacjenta za pomocą specjalnego urządzenia — dializatora, potocznie nazywanego „sztuczną nerką”. Aby hemodializa mogła zostać przeprowadzona konieczne będzie wytworzenie odpowiedniego dostępu naczyniowego. Istnieją 3 główne typy stałego dostępu naczyniowego do hemodializy: 

• autogenne przetoki tętniczo-żylne;
• sztuczne przetoki tętniczo-żylne (z użyciem protezy naczyniowej);
• tunelowane cewniki CVC. 

Najczęściej stosuje się przetokę tętniczo-żylną, ponieważ jest najtrwalsza i ma najniższy wskaźnik powikłań w tym zakrzepicy i infekcji. Taka przetoka zakładana jest przez chirurga naczyniowego. Hemodializa wykonywana jest najczęściej 3 razy w tygodniu pod nadzorem wykwalifikowanego personelu medycznego. 

Dializa otrzewnowa 

Dializa otrzewnowa wykorzystuje właściwości błony otrzewnej, która pełni funkcję naturalnego filtra. Do jamy brzusznej za pomocą cewnika wprowadzany jest płyn dializacyjny. Metoda ta po odpowiednim przeszkoleniu pozwala na leczenie w warunkach domowych. W przypadku dializy otrzewnowej wyróżniamy jeszcze dwa jej rodzaje:

• ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa — samodzielnie wykonujesz wymiany płynu dializacyjnego kilka razy dziennie;
• automatyczna dializa otrzewnowa — wymiany płynu wykonywane są automatycznie za pomocą specjalnego urządzenia, najczęściej, gdy śpisz.

Wskazania do dializoterapii

Dializoterapia stosowana jest u pacjentów, u których nerki w około 90% nie pracują prawidłowo, nie są w stanie skutecznie usuwać produktów przemiany materii, nadmiaru płynów z organizmu. Decyzję o rozpoczęciu, metodzie i częstotliwości dializoterapii podejmie nefrolog, na podstawie objawów klinicznych, wartościach eGFR, zaburzeniach gospodarki wodno-elektrolitowej i ogólnym stanie. Warto wiedzieć, że wysoki wynik kreatyniny nie oznacza konieczności natychmiastowego wprowadzenia dializ. 

Do wskazań do rozpoczęcia dializoterapii zaliczamy:

• schyłkową przewlekłą chorobę nerek;
• ostre uszkodzenie nerek;
• przewodnienie oporne na leczenie farmakologiczne;
• ciężką hiperkaliemia (wysokie stężenie potasu);
• kwasicę metaboliczną; 
• objawową mocznicę. 

Dializoterapia u dzieci

W przypadku najmłodszych pacjentów diagnostyką i leczeniem zajmuje się nefrolog dziecięcy i pediatra. U dzieci wskazania do dializoterapii są takie same jak u osób dorosłych i obejmują przewlekłą chorobę nerek, ostre uszkodzenie nerek.

Żywienie w dializoterapii

Odpowiednie żywienie odgrywa ważną rolę w skuteczności leczenie nerkozastępczego. Twoja dieta powinna być ustalona indywidualnie na podstawie twoich potrzeb i stanu zdrowia przez dietetyka klinicznego. Do głównych zaleceń zaliczamy:

• odpowiednią podaż białka — podczas dializ twoje zapotrzebowanie na białko wzrasta więc dietetyk zaleci Ci spożywanie produktów bogatych w białko — mięsa i nabiał;
• kontrolę spożycia sodu;
• ograniczenie spożycia produktów bogatych w fosfor;
• kontrolowanie ilości przyjmowanych płynów. 

Powikłania i skutki uboczne dializoterapii

W przypadku hemodializ może pojawić się problem ze sprawnością przetoki naczyniowej lub z cewnikami naczyniowymi, ponieważ czasami konieczne jest kilkukrotne wytworzenie dostępu naczyniowego. 

A przypadku dializ otrzewnowych głównym powikłania wiążą się z zakażeniami. Może wystąpić zapalenie otrzewnej lub zapalenie cewnika otrzewnowego. Zapalenie otrzewnej objawia się: 

• silnymi bólami brzucha;
• wymiotami;
• nudnościami;
• twardym napiętym brzuchem;
• zatrzymaniem moczu;
• bladą i spoconą skórą.

Pamiętaj, aby nigdy nie ignorować tych objawów i pilnie skontaktować się z lekarzem, ponieważ może być zagrożone Twoje życie.

Czy dializy są do końca życia? Rokowania

Rokowania w przypadku dializoterapii są uzależnione od kilku czynników: 

• co było wskazaniem do tej metody leczenia; 
• choroby współistniejące;
• konsekwentne podejście do utrzymania odpowiedniej diety, przyjmowania leków oraz regularne odbywanie dializoterapii. 

W momencie skierowania na dializy możesz się zastanawiać czy będziesz musiał z nich korzystać do końca życia. W przypadku ostrego uszkodzenia nerek dializy mogą mieć charakter czasowy i mogą zostać zakończone po odzyskaniu prawidłowej funkcji nerek. W momencie trwałych uszkodzeń nerek dializoterapia jest długoterminowa do czasu przeszczepu nerki lub przez całe życie. 

Pamiętaj o jednej krytycznej zasadzie — jako pacjent ze skrajną niewydolnością, nigdy, pod żadnym pozorem nie opuszczaj zaplanowanej sesji hemodializy w klinice. Rezygnacja z dializ bez udanego przeszczepu oznacza, że w Twoim ciele błyskawicznie zgromadzą się toksyny (mocznik, potas), co w krótkim czasie doprowadzi do śmierci z powodu zatrucia lub zatrzymania akcji serca! Wszystkie takie decyzje konsultuj z lekarzem.

Dializoterapia w Polsce

Dializoterapia w Polsce jest finansowana ze środków publicznych i dostępna w wielu stacjach dializ w całym kraju. Zakwalifikowani przez nefrologa pacjenci do leczenie nerkozastępczego mogą korzystać z hemodializ jak i z dializy otrzewnowej. 

Bibliografia 

1. Arasu, R., Jegatheesan, D., Sivakumaran, Y. (2022). Overview of hemodialysis access and assessment. Canadian family physician Medecin de famille canadien, 68(8), 577–582. DOI: 10.46747/cfp.6808577
2. Bello, A. K., Okpechi, I. G., Osman, M. A., Cho, Y., Cullis, B., Htay, H., Jha, V., Makusidi, M. A., McCulloch, M., Shah, N., Wainstein, M., Johnson, D. W. (2022). Epidemiology of peritoneal dialysis outcomes. Nature reviews. Nephrology, 18(12), 779–793. DOI:10.1038/s41581-022-00623-7
3. Arroyo-Serrano, P., Alonso-Dominguez, R., Mas-Fontao, S., Gonzalez-Parra, E., Sánchez-Tocino, M. L. (2025). Nutritional Strategies to Address Malnutrition in Dialyses Patients: A Systematic Review. Nutrients, 17(21), 3478. DOI:10.3390/nu17213478

Autor