Co to jest atopia?

Atopia jest to genetyczna predyspozycja do reakcji immunologicznych przeciwko szeregowi antygenów lub alergenów i nadprodukcji immunoglobuliny E (IgE). Mechanizmy te napędzają nadwrażliwość na różnorodne alergeny. Dziedziczenie atopii jest złożone, ponieważ zależy od interakcji kilku genów. 

Ważne!  Atopia nie jest tym samym co alergia. Atopia oznacza predyspozycję, natomiast alergia to już ujawniona, niewłaściwa odpowiedź układu odpornościowego na kontakt z alergenem. Atopia sama w sobie nie jest chorobą, jednak prowadzi do powstawania stanów zapalnych w organizmie, co w konsekwencji może wywołać choroby atopowe, takie jak:  

• atopowe zapalenie skóry;
• astma oskrzelowa;
• alergiczny nieżyt nosa, uszu, zatok;
• pokrzywka atopowa;
• atopowe zapalenie spojówek.

Jakie mechanizmy układu odpornościowego powodują atopię?

Kluczową rolę w rozwoju atopii odgrywa nadreaktywność układu odpornościowego. W prawidłowo funkcjonującym organizmie limfocyty Th2 chronią nas przed wybranymi patogenami. Gdy jednak dochodzi do zaburzeń w ich funkcjonowaniu w postaci nadmiernej aktywności, zaczynają działać na naszą niekorzyść. 

Innymi słowy, w przebiegu atopii, nadmiernie aktywne limfocyty Th2 pobudzają limfocyty B do produkcji swoistych przeciwciał klasy IgE, które inicjują kaskadę reakcji alergicznej.

Jakie objawy daje atopia?

Objawy atopii zależą bezpośrednio od tego, jakiego układu lub narządu dotyczy reakcja zapalna. Do najczęstszych manifestacji atopii należą:

• alergie pokarmowe — dolegliwości z przewodu pokarmowego (biegunki, wymioty, wzdęcia);
• astma oskrzelowa — świszczący oddech, duszności, napadowy kaszel;
• atopowe zapalenie skóry — zaczerwienienie, świąd; 
• atopowe zapalenie spojówek — zaczerwienienie, pieczenie, łzawienie oczu. 

Jak objawia się atopowe zapalenie skóry (AZS)?

Atopowe zapalenie skóry u niemowląt oraz dzieci do 2. roku życia objawia się wykwitami skórnymi w postaci rumieniowych-wysiękowych ognisk, które bardzo łatwo odróżniają się od reszty skóry. Wykwity mogą znajdować się na policzkach, bokach ramion, z przodu ud, a u niemowląt również na owłosionej skórze głowy.

U dzieci powyżej 2. roku życia i dorosłych AZS manifestuje się szorstką i pogrubioną skórą oraz występowaniem grudek i nadżerek. Obecne zmiany skórne mogą występować na:

• zgięciach łokciowych i podkolanowych;
• szyji i karku;
• grzbiecie rąk.

Jak diagnozuje się atopię?

Diagnostyka atopii opiera się na dokładnym wywiadzie medycznym, badaniu przedmiotowym oraz wynikach badań dodatkowych. Rozpoznaniem atopii najczęściej zajmuje się alergolog. Jeśli występują problemy skórne, zajmuje się tym dermatolog. A w przypadku występowania dolegliwości ze strony układu pokarmowego dietetyk kliniczny lub gastrolog. Jeśli atopia ujawni się już w wieku dziecięcym, istotną rolę odgrywa pediatra. 

Badania laboratoryjne w diagnostyce atopii obejmują oznaczenie całkowitego stężenia IgE oraz swoistych przeciwciał IgE przeciw wybranym alergenom. Czasami stosuje się również testy skórne. 

Wizytę u wybranego specjalisty umówisz z łatwością za pomocą portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Jak leczy się atopię i co robić, by łagodzić jej objawy?

Obecnie nie istnieje metoda lecznicza, która całkowicie wyeliminowałaby genetyczną skłonność do atopii. Możliwe jest jednak skuteczne kontrolowanie i wyciszenie jej objawów. 

Emolienty, czyli podstawa przy AZS. Aby były skuteczne, istotne jest regularne (minimum 2 razy dziennie) stosowanie preparatów emolientowych (kremy, balsamy, maści, emulsje), które odbudowują  barierę hydrolipidową skóry i zapobiegają jej wysuszeniu. Ważne, aby nie zawierały sztucznych barwników ani zapachów. Pielęgnację emolientami należy kontynuować również w okresach remisji!

Leczenie farmakologiczne, które w okresach zaostrzeń zmian skórnych może polegać na miejscowym stosowaniu glikokortykosteroidów (mGKS) lub inhibitorów kalcyneuryny. Przy uciążliwym świądzie stosuje się leki przeciwhistaminowe.

Dieta przy atopii powinna opierać się na zasadach zdrowego odżywiania. Ewentualna dieta eliminacyjna powinna być wprowadzana pod kontrolą dietetyka klinicznego lub lekarza, aby nie doprowadzić do niebezpiecznych niedoborów pokarmowych.

Bibliografia 

1. Syed, H. A., Modi, P., Jan, A. (2024). Atopy. In StatPearls. StatPearls Publishing.
2. Baloh, C. H., Mathias, R. A. (2023). Recent progress in the genetic and epigenetic underpinnings of atopy. The Journal of allergy and clinical immunology, 151(1), 60–69. DOI:10.1016/j.jaci.2022.10.027
3. Nelson, R. W., Geha, R. S.,  McDonald, D. R. (2022). Inborn Errors of the Immune System Associated With Atopy. Frontiers in immunology, 13, 860821. DOI:10.3389/fimmu.2022.860821

Autor