Czym jest astma alergiczna?

Astma alergiczna (atopowa) to przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych wywoływana przez reakcję organizmu na alergeny, takie jak pyłki, roztocza czy sierść zwierząt. Objawia się m.in. dusznością, kaszlem oraz świszczącym oddechem.

Choroba często rozpoczyna się już w dzieciństwie i może współwystępować z innymi chorobami atopowymi, np. atopowym zapaleniem skóry lub alergicznym nieżytem nosa.

Astma alergiczna a astma oskrzelowa — czym się różnią?

Astma oskrzelowa to ogólna nazwa choroby obejmującej różne typy astmy. Astma alergiczna jest jej najczęstszą postacią i stanowi dominujący typ astmy, szczególnie u dzieci oraz u ponad połowy dorosłych pacjentów.

W przeciwieństwie do astmy alergicznej astma niealergiczna zwykle rozwija się w wieku dorosłym i częściej ma cięższy przebieg. Jej objawy mogą być wywoływane m.in. przez infekcje, zimne powietrze, wysiłek fizyczny lub stres.

Czy astma alergiczna jest dziedziczna? 

Astma alergiczna ma silne podłoże genetyczne, jednak nie dziedziczy się samej choroby, a jedynie skłonność do jej rozwoju. Kluczowym czynnikiem ryzyka jest atopia, czyli dziedziczna predyspozycja do nadmiernej produkcji przeciwciał IgE w odpowiedzi na alergeny. 

U osób z atopią ryzyko wystąpienia astmy alergicznej jest dużo wyższe, a pierwsze objawy często pojawiają się już w dzieciństwie. Atopia może jednak przebiegać bezobjawowo i nie musi oznaczać choroby.

Astma oskrzelowa na tle alergicznym — mechanizm choroby

W astmie alergicznej układ odpornościowy zbyt silnie reaguje na pozornie nieszkodliwe substancje (alergeny), takie jak pyłki roślin, sierść zwierząt, roztocza czy pleśń. Organizm osoby chorej traktuje je jako zagrożenie i uruchamia reakcję obronną.  

W drogach oddechowych znajdują się przeciwciała IgE, które są związane z komórkami tucznymi odpowiedzialnymi za reakcję alergiczną. Gdy alergen dostanie się do oskrzeli, dochodzi do ich aktywacji i uwolnienia substancji zapalnych, głównie histaminy. Powoduje to skurcz oskrzeli, obrzęk błony śluzowej i zwiększone wydzielanie śluzu, co prowadzi do typowych objawów astmy alergicznej, takich jak kaszel, świszczący oddech, duszność oraz uczucie ucisku w klatce piersiowej.

Czynniki wywołujące napady astmy

Napady astmy mogą być wywoływane przez różne alergeny. Do najważniejszych należą:

• alergeny zewnętrzne — pyłki traw, drzew i chwastów oraz zarodniki pleśni;
• alergeny domowe — roztocza kurzu domowego, sierść i naskórek zwierząt, odchody karaluchów, a rzadziej pióra ptaków (np. w poduszkach);
• alergeny zawodowe — pył mączny, ziarna zbóż, lateks, mocz gryzoni, substancje chemiczne (np. izocyjaniany);
• alergeny pokarmowe — orzeszki ziemne, mleko, jaja, soja, skorupiaki.

Objawy astmy alergicznej często nasilają się sezonowo, szczególnie w okresie pylenia roślin (np. wiosną i wczesnym latem). U części pacjentów poza sezonem pylenia mogą całkowicie ustępować. Jeśli jesteś uczulony na pyłki, korzystaj z kalendarza pylenia — dzięki niemu możesz sprawdzać, kiedy stężenie alergenów w powietrzu jest największe i lepiej przygotować się na okres nasilenia objawów.

Czynniki środowiskowe i styl życia w astmie alergicznej

Na przebieg astmy alergicznej wpływają nie tylko alergeny, ale również warunki, w jakich żyjesz na co dzień i styl życia. Znaczenie ma także hipoteza higieniczna, według której ograniczony kontakt z drobnoustrojami w dzieciństwie może sprzyjać rozwojowi alergii.

Objawy astmy mogą być nasilone przez:

• zanieczyszczenia powietrza i dym tytoniowy;
• wczesnodziecięce infekcje wirusowe, zwłaszcza wywołane przez RSV lub rynowirusy;
• czynniki drażniące (np. zimne powietrze, aerozole i silne zapachy, nagłe zmiany pogody);
• leki (np. NLPZ, w tym aspiryna);
• czynniki psychiczne (np. stres, silne emocje).

Astma alergiczna — objawy

Objawy astmy alergicznej są zmienne w czasie i mogą różnić się stopniem nasilenia. Typowe jest ich zwiększone nasilenie w nocy oraz nad ranem, co może prowadzić do wybudzeń ze snu. Typowe objawy astmy alergicznej są takie same jak w innych postaciach astmy, jednak często towarzyszą im dodatkowe dolegliwości związane z samą alergią. 

Do głównych objawów astmy należą:

• duszność — często ma charakter napadowy i zazwyczaj jest to duszność wydechowa;
• kaszel — zazwyczaj jest suchy, męczący i uporczywy;
• świszczący oddech;
• ucisk w klatce piersiowej.

Pamiętaj, że ból w klatce piersiowej nie jest objawem astmy! Jeżeli odczuwasz np. pieczenie za mostkiem czy ból nasilający się przy głębokich wdechach, zgłoś się do lekarza.

Dodatkowe objawy alergiczne

Ponieważ astma alergiczna często współwystępuje z innymi chorobami atopowymi, mogą wystąpić także objawy wynikające z alergii. Zalicza się do nich:

• wodnisty katar, kichanie, uczucie zatkanego nosa (alergiczny nieżyt nosa);
• swędzenie, zaczerwienienie i łzawienie oczu;
• świąd, pokrzywka lub suchość skóry typowa dla atopowego zapalenia skóry.

Objawy alarmowe — kiedy szukać pomocy?

Jeśli chorujesz na astmę, pamiętaj, że ciężkie zaostrzenie może być niebezpieczne i wymaga natychmiastowej reakcji. Nie ignoruj poniższych objawów:

• trudność w mówieniu pełnymi zdaniami;
• narastająca senność lub zawroty głowy;
• brak poprawy po lekach rozkurczowych.

Jak rozpoznać astmę alergiczną?

Rozpoznanie astmy alergicznej opiera się na ocenie objawów oraz czynności płuc. Z tego powodu jednorazowe badanie nie zawsze pozwala na postawienie diagnozy. 

Diagnostyką i leczeniem astmy alergicznej zajmuje się najczęściej lekarz POZ lub, w przypadku dzieci, pediatra. W bardziej złożonych przypadkach także alergolog i pulmonolog, którzy wykonują badania oraz dobierają odpowiednie leczenie. 

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Diagnostyka astmy alergicznej

W diagnostyce wykorzystuje się badania pomocnicze, takie jak spirometria z próbą rozkurczową, która ocenia drożność oskrzeli. Podłoże alergiczne potwierdzają testy skórne lub oznaczenie swoistych przeciwciał IgE we krwi. Coraz częściej stosuje się także FENO (badanie stężenia tlenku azotu w wydychanym powietrzu), które pomaga ocenić stan zapalny w drogach oddechowych.

Monitorowanie objawów astmy

Jeśli chorujesz na astmę alergiczną, możesz prowadzić dzienniczek objawów i obserwować ich zmienność w czasie. W przypadku cięższej astmy warto regularnie mierzyć PEF (ang. peak flow meter), czyli szczytowy (maksymalny) przepływ wydechowy, przy użyciu pikflometru (małego urządzenia pomiarowego z ustnikiem do wdmuchiwania powietrza). To proste badanie określające drożność układu oddechowego, dzięki któremu łatwiej zauważysz pogorszenie i szybciej zareagujesz.

Leczenie astmy alergicznej

Leczenie astmy alergicznej opiera się przede wszystkim na regularnym stosowaniu leków kontrolujących chorobę oraz unikaniu czynników wywołujących objawy. Terapia dobierana jest indywidualnie w zależności od nasilenia objawów i stopnia kontroli astmy.

Leki kontrolujące astmę stosuje się codziennie, nawet jeśli objawy nie występują. Ich zadaniem jest zmniejszenie stanu zapalnego w oskrzelach i zapobieganie zaostrzeniom choroby. Najczęściej stosuje się:

• glikokortykosteroidy wziewne;
• długo działające leki rozszerzające oskrzela;
• leki przeciwleukotrienowe;
• przeciwciała monoklonalne (w ciężkiej astmie alergicznej).

W celu szybkiego złagodzenia objawów, takich jak duszność czy świszczący oddech, można stosować leki doraźne (np. salbutamol lub fenoterol). Nie leczą one przyczyny choroby, a jedynie rozszerzają oskrzela. Jeśli zauważysz, że potrzebujesz leków doraźnych częściej niż zwykle, skontaktuj się z lekarzem — może to świadczyć o pogorszeniu kontroli astmy.

Zasady stosowania leków

Pamiętaj o tych zasadach — ich przestrzeganie jest kluczowe, aby leczenie astmy było skuteczne i bezpieczne. Oto kluczowe zasady farmakoterapii astmy:

• leki kontrolujące stosuj regularnie, nawet bez objawów;
• nie odstawiaj leczenia bez konsultacji z lekarzem;
• leki doraźne stosuj w razie objawów lub przed wysiłkiem i zawsze miej je przy sobie;
• po lekach wziewnych przepłucz jamę ustną wodą;
• przestrzegaj indywidualnego planu leczenia astmy.

Astma alergiczna — odczulanie

Swoista immunoterapia alergenowa (AIT), czyli odczulanie, to jedyna metoda leczenia przyczynowego astmy alergicznej. Polega na stopniowym podawaniu alergenu, aby zmniejszyć nadmierną reakcję układu odpornościowego.

Odczulanie może łagodzić objawy astmy, poprawiać kontrolę choroby i ograniczać potrzebę stosowania leków, szczególnie u osób uczulonych na roztocza, pyłki lub sierść zwierząt. Immunoterapię stosuje się w formie podjęzykowej (SLIT) lub podskórnej (SCIT) i prowadzi wyłącznie pod kontrolą lekarza.

Leczenie ciężkiej astmy alergicznej

W cięższych postaciach astmy konieczne może być zastosowanie bardziej zaawansowanego leczenia. Należą do niego m.in. terapia biologiczna przeciwciałami monoklonalnymi oraz czasowe stosowanie glikokortykosteroidów doustnych.

Bibliografia:

1. Rogala, B. (2012). Astma atopowa. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/astma/lista/62292,astma-atopowa. (Dostęp: 05.2026)
2. Runa Ali, F. (2012). Czy pacjent choruje na astmę atopową? Po Dyplomie. Dostępne na: https://podyplomie.pl/medycyna/10685,czy-pacjent-choruje-na-astme-atopowa. (Dostęp: 05.2026)
3. Niżankowska-Mogilnicka, E., Bochenek, G., Gajewski, P., Mejza, F. (2025). Astma. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.3.7. (Dostęp: 05.2026)
4. Mejza, F. (2017).  Co to jest astma i jakie są jej przyczyny? Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/astma/wszystkooastmie/cowartowiedziec/222169,astma. (Dostęp: 05.2026)
5. Wechsler, M.E. (2009). Leczenie astmy w warunkach podstawowej opieki zdrowotnej: nowe wytyczne. Po Dyplomie. Dostępne na: https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/011/152/original/Strony_od_MpD_2010_07-15.pdf?1467969155. (Dostęp: 05.2026)
6. Ghrairin N., Elhechmi, Y.Z. (2025). Physiopathology of Allergic Asthma: A Comprehensive Review. Scand J Immunol.; 101(5). DOI: 10.1111/sji.70032.
7. Papapostolou, N., Makris, M. (2022). Allergic Asthma in the Era of Personalized Medicine. J Pers Med.; 12(7), s.1162. DOI: 10.3390/jpm12071162.

Autor