Co odpowiada za równowagę człowieka?

Za prawidłowe utrzymanie równowagi odpowiada wiele układów organizmu. Kluczowy jest błędnik znajdujący się w uchu wewnętrznym. Odpowiada za odbieranie sygnałów z informacjami o położeniu głowy i ruchu ciała. Następnie móżdżek analizuje informacje z błędnika, narządów wzroku i receptorów znajdujących się w mięśniach i stawach. Jeśli któryś z tych elementów przestaje funkcjonować prawidłowo, mogą wystąpić zaburzenia równowagi.

Jak objawiają się zaburzenia równowagi?

U każdego objawy mogą występować z różnym nasileniem. U jednych będzie występował niewielki problem z utrzymaniem równowagi, a u innych może być to trudność z samodzielnym poruszaniem się, upadkami. Mogą wystąpić także zawroty głowy, nudności lub zaburzenia widzenia.

Do częstych objawów należą:

• zachwiania równowagi;
• brak stabilności podczas chodzenia;
• częste potykanie się lub przewracanie;
• uczucie ściągania na jedną stronę;
• wrażenie zapadania się w dół;
• zaburzenia równowagi podczas stania lub chodzenia. 

Wizytę u wybranego lekarza umówisz bez wychodzenia z domu, za pośrednictwem portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc lekarza?

Natychmiast zadzwoń na pogotowie, jeśli nagłej utracie równowagi towarzyszy chociażby jeden z tych objawów:

• problemy z mową — bełkotliwa, niewyraźna mowa;
• nie rozumiesz, co mówią osoby wokół Ciebie;
• podwójne widzenie lub nagła utrata wzroku;
• opadanie kącika ust lub niedowład połowy twarzy;
• silny, najgorszy w życiu ból głowy;
• utrata przytomności.

Są to typowe objawy udaru mózgu — a w takim przypadku liczy się każda minuta!

Najczęstsze przyczyny zaburzeń równowagi

Ze względu na różne czynniki wpływające na odpowiednie utrzymanie równowagi, przyczyny zaburzeń równowagi są bardzo różnorodne. W celu wyeliminowania zaburzeń ważne jest poznanie przyczyny jego wystąpienia.

Choroby błędnika 

Jedną z najczęstszych przyczyn są tzw. łagodne położeniowe zawroty głowy. Objawy pojawiają się zwykle podczas zmiany pozycji głowy. Zaburzenia równowagi mogą się również pojawiać ze względu na zapalenie błędnika oraz choroby Ménière’a. W takich przypadkach pacjenci często zgłaszają zachwiania równowagi, zawroty głowy oraz nudności. 

Choroby neurologiczne 

Zaburzenia równowagi mogą być związane z chorobami układu nerwowego. Dochodzi w nich do uszkodzenia struktur odpowiedzialnych za kontrolę ruchu i postawy co skutkuje znacznymi problemami z równowagą. 

Do takich chorób zaliczamy:

• stwardnienie rozsiane;
• chorobę Parkinsona;
• neuropatie obwodowe;
• udar mózgu.

Zaburzenia krążenia 

Jedną z przyczyn wystąpienia zaburzeń równowagi mogą być również zaburzenia krążenia. Niedostateczny przepływ krwi do mózgu — może to występować m.in. przy zbyt niskim ciśnieniu krwi lub zaburzeniach rytmu serca. Objawy pojawiają się podczas wstawania, mogą powodować uczucie słabości oraz braku równowagi. Zaburzenia równowagi z tego powodu może również wystąpić podczas długiego stania w jednym miejscu. 

Inne przyczyny zaburzeń równowagi 

Zaburzenia równowagi mogą być również spowodowane osłabieniem organizmu, występowaniem anemii, niedoborem witaminy B12, hipoglikemii lub odwodnienia.

Zaburzenia równowagi występują również jako skutek uboczny niektórych leków takich jak:

• leki uspokajające;
• leki nasenne;
• leki stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego. 

Najlepiej zawsze analizuj ulotki przyjmowanych leków. Problemy z równowagą (zwłaszcza u osób starszych) to częsty skutek uboczny preparatów na nadciśnienie, leków nasennych czy antydepresyjnych. Jeśli po ich zażyciu „kręci Ci się w głowie” jak najszybciej zgłoś to lekarzowi.

Jak wygląda diagnostyka zaburzeń równowagi?

W wielu przypadkach pierwszym specjalistą będzie lekarz rodzinny, który oceni twój stan zdrowia i zdecyduje o dalszej diagnostyce. Szczegółowy wywiad medyczny jest podstawą diagnostyki. Lekarz zapyta Cię o charakter objawów, od kiedy występują, o okoliczności ich występowania, zdiagnozowane choroby oraz stosowane leki. W zależności od podejrzewanej przyczyny wystąpienia zaburzeń równowagi możesz zostać skierowany do: 

• neurologa — w przypadku podejrzenia choroby układu nerwowego;
• laryngologa — gdy zaburzenia mogą wynikać z problemów z błędnikiem;
• kardiologa — gdy towarzyszą Ci omdlenia, kołatanie serca lub zaburzenia krążenia. 

Nie ma jednego badania pozwalającego rozpoznać wszystkie zaburzenia równowagi. W zależności od podejrzewanej przyczyny lekarz może zlecić Ci badania krwi, testy błędnikowe, tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny.

Jak leczy się zaburzenia równowagi?

Sposób leczenia zaburzeń równowagi jest zależny od przyczyny ich wystąpienia. W przypadku chorób błędnika stosuje się indywidualnie dobrane ćwiczenia przedsionkowe, które poprawiają zdolność organizmu do utrzymywania stabilnej postawy i zmniejsza ryzyko upadków. Jeśli problem wynika z niedoborów konieczne jest ich wyrównanie. W przypadku chorób neurologicznych terapia skupia się na leczeniu choroby podstawowej.

Zaburzenia równowagi u dzieci

Rodzice często są zaniepokojeni, gdy ich 2-letnie dziecko traci równowagę. U dzieci często takie zachwiania wynikają z naturalnego rozwoju motorycznego i nauki koordynacji ruchowej. Jeśli jednak upadki są częste lub towarzyszą im inne objawy neurologiczne, ważne jest, aby rodzic pilnie skontaktował się z pediatrą.

Bibliografia 

1. Rojas, F., Niazi, I. K., Maturana-Russel, P., Taylor, D. (2022). Exploring the Potential of Machine Learning for the Diagnosis of Balance Disorders Based on Centre of Pressure Analyses. Sensors (Basel, Switzerland), 22(23), 9200.                          DOI: 10.3390/s22239200
2. Frosolini, A., Franz, L., Calvanese, L., Caragli, V., Parrino, D., Fabbris, C., Badin, G., Negrisolo, M., Cenedese, R., Doretto, L., Brescia, G., de Filippis, C., Genovese, E., Zanoletti, E., Marioni, G. (2026). Age-related hearing loss and balance disorders: analysis of interactions and clinical implications in older persons. Systematic review and meta-analysis. Frontiers in aging, 6, 1752488. DOI:10.3389/fragi.2025.1752488

Autor