Czym jest bezoar?

Bezoar bywa nazywany rzekomym kamieniem jelitowym ze względu na swój wygląd i twardą, zbitą konsystencję. W rzeczywistości jest to zbita masa powstająca w przewodzie pokarmowym, najczęściej w żołądku. Tworzą ją połknięte substancje i materiały, których organizm nie jest w stanie strawić. Zalegające resztki mogą łączyć się ze śluzem, tworząc z czasem twardą strukturę.

W zależności od materiału, z którego powstaje, wyróżnia się kilka rodzajów bezoarów. Najczęściej są to:

• fitobezoary — powstałe z włókien roślinnych i resztek owoców lub warzyw;
• trichobezoary — zbudowane głównie z połkniętych włosów;
• farmakobezoary — tworzone przez połknięte leki;
• laktobezoary — powstające z niestrawionego mleka i śluzu, głównie u niemowląt i wcześniaków karmionych sztucznie.

Jak powstaje bezoar?

Powstawanie bezoaru zwykle przebiega stopniowo. Najpierw w żołądku gromadzi się materiał, którego organizm nie może strawić, np. włókna roślinne, włosy czy nierozpuszczone składniki leków. Jeśli żołądek nie opróżnia się prawidłowo, materiał ten zalega, zagęszcza się i stopniowo łączy ze śluzem.

Ruchy żołądka dodatkowo powodują zbijanie i splatanie zalegających resztek. W efekcie powstaje coraz bardziej zwarta i twarda masa. W przypadku niektórych fitobezoarów, np. związanych ze spożywaniem niedojrzałych owoców kaki, proces dodatkowo ułatwiają taniny, które w kwaśnym środowisku żołądka pomagają łączyć włókna roślinne w zwartą strukturę.

Co sprzyja powstawaniu bezoarów?

Bezoarom sprzyjają przede wszystkim sytuacje, w których treść pokarmowa dłużej zalega w żołądku lub pokarm nie jest odpowiednio rozdrabniany. Znaczenie mogą mieć:

• zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, w tym gastropareza, czyli spowolnione opróżnianie żołądka;
• przebyte operacje żołądka, które mogą wpływać na jego prawidłową pracę;
• zmniejszone wydzielanie kwasu żołądkowego;
• zwężenie odźwiernika, utrudniające przechodzenie treści pokarmowej z żołądka dalej;
• problemy z uzębieniem lub źle dopasowane protezy, przez które pokarm jest niedokładnie przeżuwany;
• niektóre zaburzenia psychiczne i behawioralne, związane z połykaniem nietypowych materiałów (tzw. łaknienie spaczone – Pica).

Jak powstają bezoary w układzie moczowym?

Znacznie rzadziej podobne zbite struktury mogą powstawać w drogach moczowych. Są to tzw. bezoary grzybicze, które rozwijają się w wyniku grzybiczego zakażenia układu moczowego. Dochodzi wówczas do gromadzenia i zlepiania się elementów grzybów z martwymi tkankami oraz złuszczonymi komórkami nabłonka.

Bezoary grzybicze mogą pojawiać się m.in. w pęcherzu moczowym, moczowodach czy nerkach. Problem ten dotyczy przede wszystkim osób z obniżoną odpornością. Do czynników sprzyjających ich powstawaniu należą m.in. długotrwała antybiotykoterapia, cukrzyca, wcześniactwo oraz długotrwałe cewnikowanie.

Jakie są przyczyny powstawania bezoarów u dzieci?

Bezoary u dzieci mogą mieć różne przyczyny, zależnie od wieku. U niemowląt i wcześniaków może powstać laktobezoar, a u starszych dzieci i młodzieży częściej występują trichobezoary.

Zjadanie włosów może być związane z trichotillomanią, czyli przymusem ich wyrywania, oraz trichofagią, czyli ich zjadaniem i połykaniem. Włosy gromadzą się w żołądku i stopniowo tworzą coraz większą, zbitą masę. Jeśli trichobezoar powiększa się i jego część przedostaje się z żołądka do jelita cienkiego, może powstać tzw. zespół Roszpunki — główna część bezoaru pozostaje w żołądku, a jego „ogon” z włosów sięga dalej do jelit.

Jeśli zauważysz, że Twoje dziecko często wyrywa lub zjada włosy, nie ignoruj tego. Warto porozmawiać o tym z pediatrą, aby odpowiednio wcześnie zareagować.

Jakie objawy może powodować bezoar?

Bezoar czasami przez długi czas nie daje żadnych objawów i zostaje wykryty przypadkowo podczas badania endoskopowego. Jeśli jednak pojawiają się symptomy, ich rodzaj zależy przede wszystkim od miejsca, w którym znajduje się bezoar, oraz jego wielkości.

Jakie objawy daje bezoar w żołądku i jelitach?

Najczęściej pojawiają się dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Mogą być łagodne i utrzymywać się przez dłuższy czas, ale w niektórych przypadkach przybierają gwałtowny charakter. Typowe objawy to:

• ból lub dyskomfort w brzuchu, szczególnie w nadbrzuszu;
• nudności i wymioty;
• uczucie pełności i szybkiego nasycenia po posiłku;
• zmniejszenie apetytu i spadek masy ciała;
• wzdęcia i nieprzyjemny zapach z ust;
• trudności w połykaniu.

Przy dużym bezoarze podczas badania brzucha może być również wyczuwalna zbita masa. Jeśli bezoar uszkadza błonę śluzową i prowadzi do owrzodzeń, mogą pojawić się krwawe lub fusowate wymioty, smoliste stolce oraz objawy niedokrwistości, takie jak osłabienie czy omdlenia.

Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy bezoar doprowadza do niedrożności przewodu pokarmowego. Wtedy mogą wystąpić silny ból brzucha, gwałtowne wymioty i wzdęcie. Takie objawy wymagają pilnej pomocy medycznej.

Jakie objawy dają bezoary grzybicze w układzie moczowym?

Bezoary grzybicze w drogach moczowych mogą zaburzać prawidłowy przepływ moczu. W zależności od miejsca, w którym powstają, pojawiają się trudności z mikcją, skąpomocz, a nawet całkowite zatrzymanie moczu. Mocz może stać się mętny i zawierać kłaczki lub fragmenty tkanek. Dolegliwościom mogą towarzyszyć także bóle podbrzusza i okolicy lędźwiowej.

Jak diagnozuje się bezoar?

Rozpoznanie bezoaru rozpoczyna się od dokładnego wywiadu lekarskiego. Lekarz zbiera informacje dotyczące dotychczasowego stanu zdrowia, przebytych zabiegów, przyjmowanych leków, sposobu odżywiania oraz innych czynników, które mogą mieć znaczenie w postawieniu rozpoznania. Następnie, w zależności od sytuacji, zleca odpowiednie badania pozwalające potwierdzić obecność bezoaru i określić jego lokalizację.

Jakie badania pozwalają wykryć bezoar?

Do oceny jego obecności i położenia wykorzystuje się przede wszystkim badania endoskopowe oraz obrazowe. Najważniejsze z nich to:

• gastroskopia — pozwala bezpośrednio zobaczyć masę znajdującą się w żołądku, ocenić jej wielkość i wygląd oraz sprawdzić stan błony śluzowej. Podczas badania można również podjąć próbę jej rozdrobnienia i usunięcia;
• tomografia komputerowa (TK) brzucha — umożliwia wykrycie zmian w żołądku i jelitach, a także ocenę ich liczby, dokładnej lokalizacji oraz ewentualnych powikłań;
• RTG jamy brzusznej — może pomóc w wykryciu zmian towarzyszących, szczególnie przy podejrzeniu niedrożności lub perforacji;
• USG jamy brzusznej — może być pomocne w ocenie złogu, a także zmian związanych z zaburzeniem odpływu moczu przy bezoarach grzybiczych;
• badanie osadu i posiew moczu — wykonuje się przy podejrzeniu zmian grzybiczych w układzie moczowym, aby wykryć obecność grzybów.

Do jakiego lekarza zgłosić się z podejrzeniem bezoaru?

Jeśli masz niepokojące lub nawracające dolegliwości, nie zwlekaj z konsultacją lekarską. Zacznij od wizyty u lekarza rodzinnego, który w razie potrzeby skieruje Cię na dalszą diagnostykę. 

Przy zmianach w żołądku lub jelitach właściwym specjalistą jest gastroenterolog, a jeśli konieczne okaże się leczenie operacyjne — chirurg. W przypadku bezoaru grzybiczego w drogach moczowych potrzebna może być konsultacja urologa lub nefrologa. Jeśli natomiast za ich powstawaniem stoją zaburzenia psychiczne lub behawioralne, warto skorzystać również z pomocy psychologa lub psychiatry.

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Jak leczyć bezoar i jak można go usunąć?

Sposób leczenia zależy przede wszystkim od rodzaju i wielkości złogu, jego lokalizacji oraz tego, czy powoduje on dodatkowe dolegliwości lub powikłania. W zależności od sytuacji lekarz może zdecydować o leczeniu zachowawczym, usunięciu endoskopowym albo operacji.

Leczenie zachowawcze

W przypadku niektórych fitobezoarów można spróbować je rozpuścić. Stosuje się m.in. odpowiednie płyny, preparaty enzymatyczne oraz leki wspomagające opróżnianie żołądka. Wykorzystywana jest także napój typu cola, której właściwości mogą ułatwiać rozpad niektórych miękkich mas. Nie jest to jednak rozwiązanie skuteczne w każdym przypadku — szczególnie twarde złogi mogą pozostać odporne na takie leczenie.

Jeśli zmiana została wykryta przypadkowo, nie powoduje żadnych objawów i nie stwarza zagrożenia, lekarz może czasami zdecydować o obserwacji i regularnych kontrolach, zamiast od razu podejmować próbę jej usunięcia.

Endoskopowe usuwanie bezoaru

Jeżeli złóg znajduje się w żołądku i nie udało się go rozpuścić, często można usunąć go podczas gastroskopii. W trakcie badania lekarz rozdrabnia masę za pomocą specjalnych narzędzi, a następnie usuwa jej fragmenty. Większe lub szczególnie twarde złogi mogą wymagać bardziej zaawansowanych metod albo kilku zabiegów.

Kiedy bezoar wymaga operacji?

Operacja jest rozważana przede wszystkim wtedy, gdy wcześniejsze metody nie przyniosły efektu albo pojawiły się poważne powikłania. Leczenie chirurgiczne może być również konieczne w przypadku dużych trichobezoarów, czyli zbitych mas powstałych z włosów, których nie można bezpiecznie usunąć endoskopowo.

Jak leczy się bezoary grzybicze w układzie moczowym?

W przypadku bezoarów grzybiczych zwykle konieczne jest leczenie przeciwgrzybicze oraz przywrócenie prawidłowego odpływu moczu. W zależności od sytuacji lekarz może również zdecydować o zabiegowym usunięciu złogu, np. podczas endoskopowego zabiegu urologicznego.

Jakie powikłania może powodować nieleczony bezoar?

W większości przypadków bezoar nie prowadzi od razu do poważnych konsekwencji, jednak większe złogi lub te, które pozostają w przewodzie pokarmowym przez dłuższy czas, mogą powodować powikłania. Najczęściej należą do nich:

• niedrożność przewodu pokarmowego — złóg może zablokować odpływ treści z żołądka lub światło jelita;
• owrzodzenia i krwawienia — długotrwały ucisk na błonę śluzową może prowadzić do jej uszkodzenia;
• niedokrwienie i martwica ściany jelita — szczególnie przy silnym ucisku i niedrożności;
• perforacja, czyli przedziurawienie ściany żołądka lub jelita, które może prowadzić do zapalenia otrzewnej i sepsy.

W przypadku bezoarów grzybiczych w układzie moczowym problem może z kolei prowadzić do zablokowania odpływu moczu, pogorszenia funkcji nerek oraz ciężkiego zakażenia, w tym urosepsy.

Jak zapobiegać nawrotom bezoaru?

Ryzyko ponownego powstania bezoaru zależy przede wszystkim od tego, co doprowadziło do jego utworzenia. Jeśli problem pojawił się u Ciebie wcześniej, porozmawiaj z lekarzem o jego możliwej przyczynie i o tym, co możesz zrobić, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu. W profilaktyce największe znaczenie ma:

• odpowiednia dieta — dokładne przeżuwanie pokarmów i unikanie produktów, które mogą być trudne do strawienia lub zalegać w żołądku;
• odpowiednie nawodnienie — regularne picie płynów wspiera prawidłową pracę przewodu pokarmowego;
• leczenie chorób sprzyjających powstawaniu bezoaru — szczególnie tych, które spowalniają opróżnianie żołądka;
• wsparcie psychologiczne lub psychiatryczne — jeśli za problemem stoją zaburzenia behawioralne lub psychiczne, ich leczenie pomaga ograniczyć ryzyko nawrotu;
• kontrole lekarskie — w niektórych przypadkach lekarz może zalecić dodatkowe wizyty lub badania kontrolne.

Bibliografia

1. Marlicz, K. (2021). Bezoar. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/zoladek/50791,bezoar (Dostęp: 08.2026)
2. Jakubowska, M.M., Wawrzynów, W., Skoczeń, A., Dorosz, A., Kaczmarek, B., Kruk, A., Walczak, D. (2025). The bezoars: classification, diagnosis, treatment and clinical cases – review. Int J Innov Technol Soc Sci.; 6(3(47)) DOI:10.31435/ijitss.3(47).2025.4062.
3. Jonczyk, P., Potempa, M., Kandefer, B., Szczerba, K., Tynior, W., Kajdaniuk, D. (2016). Bezoars - is it the problem of only nephrologist? Renal Disease and Transplantation Forum.; 9(2), s. 83-91. DOI:10.5603/rdatf.47982.
4. Paschos, K.A., Chatzigeorgiadis, A. (2019). Pathophysiological and clinical aspects of the diagnosis and treatment of bezoars. Ann Gastroenterol.;32(3): s. 224-232. DOI: 10.20524/aog.2019.0370.
5. Iwamuro, M., Okada, H., Matsueda, K., Inaba, T., Kusumoto, C., Imagawa, A., Yamamoto, K. (2015). Review of the diagnosis and management of gastrointestinal bezoars. World J Gastrointest Endosc.; 7(4), s. 336-45. DOI: 10.4253/wjge.v7.i4.336
6. Yan, X. (2025). Gastric bezoar: a simple and innovative lithotripsy method-a case report and review of the literature. Front Gastroenterol (Lausanne).; 4:1527031. DOI: 10.3389/fgstr.2025.1527031
7. Marlicz, K., Wiszniewski, M. (2025). Bezoary. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://premium.mp.pl/podreczniki/interna-szczeklika/chapter/B01-III-D-9,bezoary/ (Dostęp: 08.2026)

Autorzy