Prediabetes — co to jest?

Prediabetes to zaburzenie gospodarki węglowodanowej, w którym stężenie glukozy we krwi jest wyższe niż prawidłowe, ale jeszcze nie osiąga wartości charakterystycznych dla cukrzycy. Lekarze mogą go u Ciebie rozpoznać np. gdy w badaniach występuje nieprawidłowa glikemia na czczo lub nieprawidłowa tolerancja glukozy. To właśnie ten etap daje największą szansę na zatrzymanie choroby i uniknięcie poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Trudno jednoznacznie określić, ile trwa stan przedcukrzycowy. U części osób cukrzyca rozwija się po kilku latach, u innych nigdy nie dochodzi do progresji choroby. Wszystko zależy od stylu życia, predyspozycji genetycznych oraz szybkości wdrożenia działań profilaktycznych.

Jakie mogą być przyczyny stanu przedcukrzycowego?

Stan przedcukrzycowy rozwija się stopniowo. Najczęściej odpowiada za niego insulinooporność, czyli zmniejszona wrażliwość komórek na insulinę.

Do głównych czynników ryzyka należą:

• nadwaga i otyłość;
• brak aktywności fizycznej;
• dieta bogata w cukry proste i żywność wysokoprzetworzoną;
• nadciśnienie tętnicze;
• zaburzenia lipidowe;
• występowanie cukrzycy w rodzinie;
• wiek powyżej 45 lat.

Coraz częściej diagnozuje się także stan przedcukrzycowy w ciąży, szczególnie u kobiet z nadmierną masą ciała lub cukrzycą ciążową w poprzednich ciążach.

Objawy stanu przedcukrzycowego — na co zwrócić uwagę?

Największym problemem jest fakt, że objawy stanu przedcukrzycowego często są bardzo dyskretne lub nie występują wcale. Dlatego wiele osób dowiaduje się o problemie przypadkowo podczas rutynowych badań.

Najczęstsze objawy przedcukrzycowe to:

• wzmożone pragnienie;
• częstsze oddawanie moczu;
• przewlekłe zmęczenie;
• senność po posiłkach;
• trudności z koncentracją;
• większy apetyt na słodycze;
• wolniejsze gojenie się ran.

Niektóre osoby zauważają również objawy nieprawidłowej glikemii na czczo, takie jak poranne osłabienie, bóle głowy czy spadki energii po przebudzeniu.

Nieprawidłowa glikemia na czczo i nieprawidłowa tolerancja glukozy

Lekarze, w tym diabetolodzy, wyróżniają dwa podstawowe zaburzenia poprzedzające cukrzycę — nieprawidłową glikemię na czczo oraz nieprawidłową tolerancję glukozy. Poniżej znajdziesz ich opisy:

• nieprawidłowa glikemia na czczo — oznacza podwyższony poziom cukru po nocnym poście. Jest jednym z najczęstszych sygnałów rozwijających się zaburzeń metabolicznych;
• nieprawidłowa tolerancja glukozy — występuje wtedy, gdy organizm nie radzi sobie prawidłowo z metabolizowaniem glukozy po posiłku. Wykrywa się ją podczas testu OGTT.

Test na stan przedcukrzycowy — jakie badania wykonać?

Jeżeli należysz do grupy ryzyka, warto zapytać lekarza o test na stan przedcukrzycowy.

Podstawowa diagnostyka obejmuje:

• pomiar glukozy na czczo;
• doustny test obciążenia glukozą (OGTT);
• oznaczenie hemoglobiny glikowanej HbA1c.

Pomiary glukozy najlepiej wykonywać rano na czczo, a dodatkowo kontrolować poziom glukozy po głównych posiłkach zgodnie z zaleceniami lekarza diabetologa.

Stan przedcukrzycowy – normy:

• glikemia na czczo od 100 do 125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l);
• wynik testu obciążenia glukozą (OGTT) po 2 godzinach od 140 do 199 mg/dl;
• hemoglobina glikowana HbA1c w zakresie 5,7–6,4%.

Jeżeli wyniki przekraczają te wartości, lekarz może rozpoznać już cukrzycę.

Co robić po diagnozie stanu przedcukrzycowego?

Najważniejsze jest szybkie wdrożenie zmian w stylu życia. Im wcześniej zaczniesz działać, tym większa szansa na uniknięcie cukrzycy.

Skup się przede wszystkim na:

• redukcji masy ciała;
• regularnej aktywności fizycznej;
• ograniczeniu cukru i słodyczy;
• zwiększeniu spożycia warzyw;
• regularnych badaniach kontrolnych.

Dobra wiadomość jest taka, że podstawą terapii nie są leki, lecz zmiana codziennych nawyków.

Leczenie stanu przedcukrzycowego — dieta i aktywność

Najważniejsze elementy terapii stanu przedcukrzycowego to:

• minimum 150 minut aktywności fizycznej tygodniowo;
• odpowiednio zbilansowana dieta;
• ograniczenie alkoholu;
• rzucenie palenia papierosów;
• normalizacja masy ciała — istnieje bardzo silny związek pomiędzy stanem przedcukrzycowym a chudnięciem. Już utrata kilku kilogramów poprawia wrażliwość tkanek na insulinę i obniża poziom glukozy. Badania pokazują, że redukcja masy ciała o około 7–10% może zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy nawet o kilkadziesiąt procent.

Stan przedcukrzycowy — dieta

Prawidłowa dieta przy stanie przedcukrzycowym powinna opierać się na produktach, które pomagają utrzymać stabilny poziom glukozy we krwi i poprawiają wrażliwość organizmu na insulinę. 

Podstawę codziennego menu powinny stanowić:

• warzywa — szczególnie zielone i nieskrobiowe;
• produkty pełnoziarniste — pieczywo razowe, kasze i płatki owsiane;
• chude mięso i drób;
• ryby morskie bogate w kwasy omega-3;
• rośliny strączkowe;
• zdrowe tłuszcze pochodzące z oliwy z oliwek, orzechów i awokado;
• naturalne produkty mleczne bez dodatku cukru.

Warto zadbać o regularność posiłków i spożywać 4–5 mniejszych porcji dziennie. Dzięki temu łatwiej uniknąć gwałtownych skoków poziomu cukru oraz napadów głodu. 

Przykładowy jadłospis

Dobrym pomysłem na śniadanie może być owsianka nocna (bez gotowania, na bazie górskich płatków owsianych z dodatkiem jogurtu/mleka) z orzechami i świeżymi owocami jagodowymi, na obiad grillowana pierś z kurczaka z kaszą gryczaną i dużą porcją warzyw, a na kolację sałatka z tuńczykiem lub jajkiem. Na drugie śniadanie i podwieczorek warto sięgnąć po produkty nabiałowe, np. kefir lub jogurt naturalny.

Osoby ze stanem przedcukrzycowym powinny ograniczyć słodkie napoje, słodycze, białe pieczywo, wyroby cukiernicze oraz produkty wysokoprzetworzone. Warto również zwracać uwagę na ukryty cukier znajdujący się w gotowych sosach, płatkach śniadaniowych czy jogurtach smakowych.

Dobrze skomponowany jadłospis nie oznacza restrykcyjnych wyrzeczeń. Jego celem jest trwała zmiana nawyków żywieniowych, która pozwala skutecznie wspierać organizm i zmniejszać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2.

Czy stan przedcukrzycowy można wyleczyć?

W wielu przypadkach tak. Jeśli odpowiednio wcześnie wprowadzisz zdrowe nawyki, możesz przywrócić prawidłowe wartości glukozy i zatrzymać proces prowadzący do rozwoju cukrzycy. To właśnie dlatego tak ważne jest, aby wiedzieć, jak odwrócić stan przedcukrzycowy. W niektórych sytuacjach sama zmiana stylu życia nie wystarcza. Wówczas lekarz diabetolog może rozważyć farmakoterapię, aby wspomóc kontrolę glikemii. Najczęściej stosowana jest metformina, szczególnie u osób z dużą otyłością, insulinoopornością lub bardzo wysokim ryzykiem rozwoju cukrzycy. Należy jednak pamiętać, że farmakoterapia nie zastępuje zdrowej diety i aktywności fizycznej.

Stan przedcukrzycowy to poważny sygnał ostrzegawczy, ale jednocześnie szansa na zatrzymanie rozwoju cukrzycy typu 2. Regularne badania, odpowiednia dieta, aktywność fizyczna i kontrola masy ciała pozwalają skutecznie poprawić wyniki glikemii. Im szybciej zareagujesz na pierwsze objawy stanu przedcukrzycowego, tym większa szansa, że unikniesz powikłań i zachowasz zdrowie na długie lata. Aby ułatwić sobie codzienne żywienie, skorzystaj z pomocy dietetyka. Dzięki temu otrzymasz poprawnie skomponowany jadłospis i unikniesz codziennych dylematów, czego jeść więcej, a czego unikać.

Wizytę u wybranego specjalisty umówisz z łatwością za pomocą portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Bibliografia:

1. Stawerska, R., Łupińska, A., Bieniek, E., Lewiński, A. (2021). Insulinooporność i stan przedcukrzycowy – diagnostyka i leczenie. Choroby metaboliczne w POZ, 5, s. 358-365.
2. Otto-Buczkowska, E., Chwalba, A. (2017). Stan przedcukrzycowy — to bardzo ważny i ciągle nierozwiązany problem! Wybrane problemy kliniczne, 11(4), s. 143-148.

Autor