Czym jest kwasica ketonowa i jakie są jej przyczyny?

Kwasica ketonowa jest poważnym zaburzeniem metabolicznym i jednym z najgroźniejszych powikłań cukrzycy. To stan nagły, spowodowany niedoborem insuliny – hormonu produkowanego przez trzustkę, odpowiedzialnego za obniżanie poziomu glukozy we krwi. W takiej sytuacji organizm, nie mogąc wykorzystać glukozy jako źródła energii, zaczyna spalać tłuszcze, co prowadzi do znacznego wzrostu stężenia ciał ketonowych zakwaszających krew. Dodatkowo dochodzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi, utraty glukozy z moczem, rozwoju diurezy osmotycznej, odwodnienia oraz zaburzeń elektrolitowych.

Przyczyny kwasicy ketonowej:

• nierozpoznana wcześniej cukrzyca (zwykle typu 1);
• przerwanie insulinoterapii;
• nieprawidłowe stosowanie insuliny;
• ciężkie zakażenia (bakteryjne, wirusowe lub grzybicze);
• zapalenie trzustki;
• nadużywanie alkoholu (alkoholowa kwasica ketonowa);
• ciąża;
• choroby sercowo-naczyniowe.

Kwasica ketonowa a cukrzyca

Kwasica ketonowa może wystąpić zarówno w przebiegu cukrzycy typu I, jak i typu II (zdarza się to dużo rzadziej). Cukrzyca typu I to choroba o podłożu autoimmunologicznym, w której na skutek działania czynników genetycznych i środowiskowych dochodzi do zniszczenia komórek β trzustki. Prowadzi to do bezwzględnego niedoboru insuliny i konieczności jej stałego podawania. U prawie 30% osób cukrzyca typu 1 jest rozpoznawana dopiero w przebiegu kwasicy ketonowej. U chorych z już rozpoznaną cukrzycą kwasica ketonowa może się rozwinąć w czasie infekcji, stresu, biegunki lub wymiotów, gdy rośnie poziom hormonów (np. adrenaliny i kortyzolu) działających przeciwnie do insuliny.

Sprawdź, jakie są dostępne terminy telewizyt u lekarza chorób wewnętrznych

Kwasica cukrzycowa — jakie są objawy?

Kwasica ketonowa rozwija się stopniowo, objawiając się początkowo nasilonym pragnieniem i częstym oddawaniem moczu, którym towarzyszy postępujące osłabienie i senność. W miarę pogłębiania się zaburzeń pojawiają się bóle i zawroty głowy, nudności, wymioty oraz bóle brzucha i klatki piersiowej. W cięższych przypadkach dochodzi do zaburzeń świadomości, a nawet śpiączki. 

W trakcie badania lekarz stwierdza zazwyczaj niskie ciśnienie tętnicze, przyspieszoną akcję serca oraz charakterystyczny oddech Kussmaula – początkowo głęboki i szybki, który z czasem może ulec niebezpiecznemu spłyceniu. Bardzo typowym objawem jest również wyraźny zapach acetonu w wydychanym powietrzu — nigdy nie ignoruj tego sygnału. 

Co zrobić, gdy zauważysz u siebie objawy kwasicy ketonowej?

Jeśli zaobserwujesz u siebie powyższe objawy, a poziom glukozy jest wyższy niż 250 mg/dl, natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe lub samodzielnie zgłoś się do najbliższego szpitala. Pamiętaj, w takiej sytuacji kluczowe znaczenie ma szybka reakcja, ponieważ czas odgrywa istotną rolę w zapobieganiu poważnym powikłaniom.

Jak zapobiegać kwasicy ketonowej?

Jeśli chorujesz na cukrzycę, regularnie kontroluj poziom glukozy we krwi, szczególnie w trakcie infekcji, i dbaj o odpowiednie nawodnienie. Gdy zauważysz niepokojące objawy lub poziom glukozy przekracza 250 mg/dl, koniecznie sprawdź obecność ketonów w moczu za pomocą pasków testowych — nie czekaj, reaguj od razu. 

Kwasica ketonowa — rozpoznanie i diagnostyka

Lekarz podejrzewa kwasicę ketonową na podstawie podwyższonego stężenia glukozy we krwi oraz charakterystycznych objawów zgłaszanych przez pacjenta i obserwowanych w badaniu. O rozpoznaniu decydują jednak przede wszystkim wyniki badań laboratoryjnych. Kluczowe znaczenie mają: glikemia przekraczająca 250 mg/dl (13,9 mmol/l), obniżone pH krwi (poniżej 7,35), stwierdzane w gazometrii krwi tętniczej lub włośniczkowej, oraz obecność ciał ketonowych w moczu. W zależności od nasilenia zaburzeń wyróżnia się łagodną, umiarkowaną i ciężką postać kwasicy ketonowej, które klasyfikuje się na podstawie wartości pH krwi tętniczej, luki anionowej, stężenia wodorowęglanów w surowicy oraz stopnia zaburzeń świadomości — od pełnej przytomności, przez dezorientację, aż po otępienie lub śpiączkę.

Jak przebiega leczenie kwasicy ketonowej?

Leczenie kwasicy ketonowej w domu nie jest bezpieczne, dlatego każde podejrzenie tej choroby wymaga konsultacji z lekarzem. Leczenie zazwyczaj odbywa się w warunkach szpitalnych i wymaga ostrożnego, stopniowego postępowania, aby uniknąć groźnych powikłań, takich jak obrzęk mózgu. Podstawą terapii jest intensywne nawodnienie dożylne, następnie włączenie insuliny krótko działającej lub szybko działającego analogu w kontrolowanym wlewie oraz wyrównywanie zaburzeń elektrolitowych, zwłaszcza poziomu potasu. W trakcie terapii pacjent pozostaje pod ścisłym nadzorem – regularnie kontroluje się poziom glukozy, elektrolitów oraz podstawowe parametry życiowe. 

Jeśli chorujesz na cukrzycę, pamiętaj, że regularne wizyty u diabetologa lub endokrynologa pozwalają na odpowiednie dostosowanie leczenia i zmniejszają ryzyko kwasicy ketonowej. 

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Powikłania procesy terapeutycznego kwasicy ketonowej

Podczas leczenia kwasicy ketonowej mogą wystąpić następujące powikłania:

• hipokaliemia,
• hipernatremia, która może prowadzić do obrzęku płuc i mózgu,
• hiperglikemia,
• hipoglikemia,
• hiperchloremia,
• niewydolność nerek,
• powikłania zakrzepowo-zatorowe.

W zależności od nasilenia objawów wyrównywanie pacjenta może trwać różny czas, zwykle do 48 godzin. Bardzo istotne jest także poszukiwanie czynnika, który wywołał kwasicę ketonową i rozpoczęcie adekwatnego leczenia, np. leczenie antybiotykami w przypadku zakażenia bakteryjnego czy odpowiednia edukacja w razie błędnego stosowania insuliny. Po ustabilizowaniu pacjenta niezbędna jest analiza dotychczasowego leczenia cukrzycy, edukacja dotycząca diety cukrzycowej oraz prawidłowego podawania i dawkowania insuliny, a także regularne kontrole diabetologiczne.

Bibliografia

1. Sieradzki, J., Szopa, M., Płaczkiewicz-Jankowska, E. (2025). Cukrzyca. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.13.1. (Dostęp: 03.2026)
2. Lowie, B.J., Bond, M. (2026). Diabetic Ketoacidosis. Endocrinology and Metabolism Clinics of North America, 55, 1, s.1-10. 41. DOI:10.1016/j.ecl.2025.02.002
3. Sieradzki, J., Szopa, M., Płaczkiewicz-Jankowska, E. (2025). Cukrzycowa kwasica i śpiączka ketonowa. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.13.3.1. (Dostęp: 03.2026)
4. Karkosz, A. (2020). Kwasica ketonowa. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/65985,kwasica-ketonowa  (Dostęp: 03.2026)

Autor