Co to jest choroba Riedla i na czym polega stwardniające zapalenie tarczycy?

Choroba Riedla, nazywana również wolem Riedla lub przewlekłym naciekającym włóknistym zapaleniem tarczycy, jest niezwykle rzadką, przewlekłą chorobą zapalną. Jej występowanie szacuje się na około 1,06 przypadku na 100 000 osób. Najczęściej rozpoznaje się ją u kobiet w wieku od 30 do 50 lat.

Charakterystyczną cechą choroby jest postępujące włóknienie tarczycy. W jego wyniku prawidłowy miąższ gruczołu zostaje stopniowo zastąpiony przez gęstą tkankę włóknistą. Może to prowadzić do zaburzenia funkcji tarczycy. Proces włóknienia może również przekraczać torebkę gruczołu i obejmować sąsiednie struktury, między innymi mięśnie szyi, tchawicę, przełyk, naczynia krwionośne, nerwy krtaniowe wsteczne oraz przytarczyce.

Jakie są przyczyny choroby Riedla?

Dokładna przyczyna choroby Riedla wciąż nie została poznana. Obecnie uważa się jednak, że schorzenie może mieć podłoże autoimmunologiczne i być związane z ogólnoustrojowym procesem włókniejącym. Choroba Riedla jest również wiązana z chorobą IgG4-zależną. Za takim mechanizmem przemawia między innymi częste występowanie przeciwciał przeciwtarczycowych oraz podwyższone stężenie IgG4 we krwi.

Jak dochodzi do zwłóknienia tarczycy?

W przebiegu choroby Riedla reakcja zapalna pobudza komórki odpowiedzialne za produkcję tkanki łącznej. W efekcie dochodzi do nadmiernego odkładania kolagenu i stopniowego zastępowania prawidłowej tkanki tarczycy gęstą, zbliznowaciałą tkanką włóknistą. Dokładny mechanizm tego procesu nie został jednak ostatecznie wyjaśniony.

Wraz z postępem włóknienia gruczoł powiększa się, traci elastyczność i staje się wyjątkowo twardy. Z tego powodu wole Riedla określa się jako „wole drewnowate” lub „kamienne” — tarczyca w dotyku przypomina drewno albo kamień.

Tarczyca może również utracić swoją ruchomość, ponieważ tkanka włóknista ściśle łączy ją z sąsiednimi strukturami szyi. W efekcie gruczoł nie przesuwa się prawidłowo podczas przełykania.

Jakie są objawy choroby Riedla?

Objawy choroby Riedla mogą być różne u poszczególnych pacjentów. Zależą przede wszystkim od stopnia zmian w tarczycy oraz od tego, czy proces włóknienia obejmuje sąsiednie struktury szyi. Choroba zwykle rozwija się powoli i stopniowo. U części pacjentów przez długi czas pozostaje jednak stabilna, a następnie zaczyna szybko postępować.

Charakterystycznym objawem jest powiększona, bardzo twarda tarczyca, która wraz z postępem choroby może tracić swoją ruchomość. Dolegliwości pojawiają się również wtedy, gdy zmiany obejmują sąsiednie struktury szyi. Pacjent może wtedy odczuwać:

• ucisk lub dławienie w szyi;
• trudności w połykaniu;
• duszność i utrudnione oddychanie;
• chrypkę lub zmianę głosu;
• suchy kaszel i krztuszenie się.

Czy choroba Riedla powoduje niedoczynność tarczycy?

Włóknienie może prowadzić do stopniowego niszczenia prawidłowego miąższu tarczycy, a w konsekwencji do jej niedoczynności. Dotyczy ona około 25-80% chorych. Objawy niedoczynności tarczycy mogą obejmować uczucie zimna, zmęczenie i senność, przyrost masy ciała, suchą skórę, wypadanie włosów, zaparcia, obniżenie nastroju oraz problemy z pamięcią i koncentracją. U kobiet mogą pojawić się także zaburzenia cyklu miesiączkowego.

Choroba Riedla a Hashimoto i rak tarczycy — czym różnią się od siebie te choroby?

Choroba Riedla może przypominać zarówno włóknisty wariant zapalenia tarczycy Hashimoto, jak i raka anaplastycznego tarczycy, ponieważ w każdym z tych przypadków gruczoł może być twardy i powiększony.

Najważniejszą różnicą jest zasięg procesu. W chorobie Riedla włóknienie może przekraczać torebkę tarczycy i obejmować sąsiednie struktury szyi, podczas gdy w Hashimoto zmiany pozostają ograniczone do gruczołu. Z kolei w przypadku raka o rozpoznaniu decyduje obecność cech złośliwości w badaniu histopatologicznym, których nie stwierdza się w chorobie Riedla.

Ze względu na podobieństwo obrazu klinicznego rozróżnienie tych chorób może wymagać badania histopatologicznego pobranego wycinka.

Diagnostyka — jak rozpoznać chorobę Riedla?

Rozpoznanie choroby Riedla może być trudne, ponieważ jej obraz przypomina niektóre inne choroby tarczycy, w tym zmiany nowotworowe. Dlatego lekarz bierze pod uwagę zarówno objawy i badanie szyi, jak i wyniki badań dodatkowych. W diagnostyce wykorzystuje się przede wszystkim:

• badania krwi — pozwalają ocenić czynność tarczycy oraz sprawdzić obecność przeciwciał przeciwtarczycowych i podwyższonego stężenia IgG4;
• USG tarczycy — pokazuje charakter zmian w gruczole i pozwala ocenić, czy włóknienie obejmuje sąsiednie tkanki;
• tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI) — pomagają dokładniej określić rozległość zmian oraz sprawdzić, czy włóknienie uciska lub nacieka tchawicę, przełyk i inne struktury szyi;
• biopsja — biopsja cienkoigłowa często nie dostarcza wystarczającej ilości materiału, dlatego do potwierdzenia rozpoznania może być potrzebna biopsja chirurgiczna. Polega ona na pobraniu podczas niewielkiego zabiegu fragmentu zmienionej tkanki, który następnie jest oceniany pod mikroskopem.

Jaką rolę odgrywa badanie histopatologiczne w rozpoznaniu choroby Riedla?

W badaniu histopatologicznym ocenia się przede wszystkim, czy w pobranym wycinku występują typowe zmiany dla choroby Riedla. Należą do nich rozległe włóknienie i stan zapalny niszczący tarczycę, przekraczanie torebki gruczołu i naciekanie sąsiednich tkanek oraz charakterystyczny naciek komórek zapalnych.

Ważną cechą jest również zarostowe zapalenie żył, czyli naciekanie i zamykanie światła małych i średnich żył przez komórki zapalne. Jednocześnie w badanym materiale nie powinno być cech nowotworu złośliwego.

To właśnie ocena wycinka pod mikroskopem pozwala potwierdzić rozpoznanie choroby Riedla i odróżnić ją od innych chorób o podobnym obrazie.

Jak leczyć chorobę Riedla?

Ze względu na rzadkie występowanie choroby Riedla nie ma jednego, standardowego schematu leczenia. Sposób terapii dobiera się indywidualnie, biorąc pod uwagę przede wszystkim nasilenie objawów, stopień zaawansowania włóknienia oraz obecność ucisku na tchawicę lub przełyk. W leczeniu wykorzystuje się przede wszystkim leki, a w wybranych sytuacjach również leczenie chirurgiczne.

Leczenie farmakologiczne choroby Riedla

Podstawą leczenia farmakologicznego są glikokortykosteroidy, które pomagają ograniczyć stan zapalny i zahamować proces włóknienia. Najlepiej działają we wcześniejszej, aktywnej fazie choroby. 

W zależności od odpowiedzi na leczenie stosuje się również tamoksyfen, a w bardziej opornych przypadkach inne leki immunosupresyjne, takie jak mykofenolan mofetylu czy rytuksymab.

Jeżeli w przebiegu choroby rozwinie się niedoczynność tarczycy, konieczne jest stosowanie lewotyroksyny. Leczenie ma na celu uzupełnienie niedoboru hormonów i utrzymanie prawidłowego stężenia TSH.

Kiedy w chorobie Riedla potrzebna jest operacja?

Leczenie chirurgiczne nie służy całkowitemu usunięciu choroby Riedla. Zabieg rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy włóknienie powoduje nasilony ucisk na drogi oddechowe lub gdy konieczne jest pobranie materiału do wykluczenia nowotworu. Ze względu na naciekanie sąsiednich tkanek radykalne usunięcie tarczycy wiąże się z dużym ryzykiem powikłań.

W przypadku znacznego ucisku na tchawicę może zostać wykonana resekcja cieśni tarczycy (isthmektomia). Polega ona na usunięciu środkowej części gruczołu, aby zmniejszyć ucisk i ułatwić oddychanie.

Czy choroba Riedla jest uleczalna i jakie są rokowania?

Choroba Riedla ma charakter przewlekły, ale jej przebieg nie zawsze jest postępujący. U części pacjentów zmiany włóknisto-zapalne mogą znacznie się zmniejszyć, a nawet całkowicie ustąpić, podczas gdy u innych choroba przez wiele lat pozostaje stabilna. 

Możliwe są jednak nawroty, dlatego po zakończeniu leczenia ważne są regularne kontrole. Rokowanie jest na ogół dobre, a choroba rzadko prowadzi bezpośrednio do skrócenia życia. Większej uwagi wymaga sytuacja, gdy proces włóknienia obejmuje również inne narządy — u około jednej trzeciej pacjentów w ciągu 10 lat może rozwinąć się włóknienie pozatarczycowe.

Kiedy zgłosić się do lekarza z objawami choroby Riedla?

Jeśli zauważysz niepokojące zmiany w obrębie szyi, nie zwlekaj z konsultacją. Zwróć szczególną uwagę na twarde, powiększające się zgrubienie w okolicy tarczycy, utrzymujący się ból szyi, trudności w połykaniu, chrypka lub narastająca duszność. 

Nagłe lub szybko nasilające się problemy z oddychaniem wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

W przypadku utrzymujących się objawów pierwszym krokiem może być konsultacja z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Lekarz przeprowadzi wywiad i badanie szyi, a następnie w razie potrzeby skieruje Cię do odpowiedniego specjalisty. Przy podejrzeniu choroby Riedla ważną rolę odgrywa endokrynolog, który zajmuje się diagnostyką i dalszym monitorowaniem chorób tarczycy. W określonych sytuacjach potrzebna może być również konsultacja chirurga, zwłaszcza gdy konieczne jest pobranie wycinka do badania histopatologicznego lub rozważane jest leczenie zabiegowe. Warto pamiętać, że ostateczny wybór specjalisty zależy od objawów i wyników przeprowadzonych badań.

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Bibliografia

1. Ruchała, M., Płaczkiewicz-Jankowska, E., Lewiński, A. (2024). Choroba Riedla. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.9.3.5.1. (Dostęp: 08.2026)
2. Gajewski, K. (2017). Choroba Riedla. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/endokrynologia/choroby/168853,choroba-riedla (Dostęp: 08.2026)
3. Ruchała, M., Lewiński, A. (2025). Zapalenia tarczycy – informacje ogólne. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://premium.mp.pl/podreczniki/interna-szczeklika/chapter/B01-IV-B-5,zapalenia-tarczycy-informacje-ogolne/ (Dostęp: 08.2026)
4. Papi, G., LiVolsi, V.A. (2004). Current concepts on Riedel thyroiditis. Am J Clin Pathol.; 121 DOI: 10.1309/NUU88VAFR9YEHKNA.
5. Pandev, R., Khan, M., Ratheesh, V. (2023). Riedel's Thyroiditis: Pitfalls in Diagnosis and Subsequent Complications. Case Rep Endocrinol.; 2023:9989953. DOI: 10.1155/2023/9989953. 
6. Gosi, S.K.Y., Nguyen, M., Garla, V.V. (2023). Riedel Thyroiditis. StatPearls Publishing. Dostępne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537303/ (Dostęp: 08.2026)

Autor