Hormon luteinizujący (LH) — rola w organizmie kobiety i mężczyzny oraz znaczenie diagnostyczne

Z tego artykułu dowiesz się, że:

Hormon luteinizujący (LH) to hormon przysadki mózgowej, który reguluje funkcjonowanie układu rozrodczego. U kobiet odpowiada za wywołanie owulacji i produkcję progesteronu, a u mężczyzn pobudza wytwarzanie testosteronu. Badanie LH wykorzystuje się m.in. w diagnostyce niepłodności, zaburzeń miesiączkowania i dojrzewania płciowego. Zarówno podwyższony, jak i obniżony poziom LH może wskazywać na zaburzenia hormonalne wymagające dalszej diagnostyki.

Co to jest hormon luteinizujący (LH)?

Hormon luteinizujący (LH), nazywany również lutropiną, to hormon wytwarzany przez przedni płat przysadki mózgowej. Odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu rozrodczego zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Wspólnie z hormonem FSH (hormonem folikulotropowym) reguluje pracę jajników i jąder, wpływa na dojrzewanie komórek rozrodczych oraz produkcję hormonów płciowych.

Wydzielanie hormonu luteinizującego jest kontrolowane przez gonadoliberynę (GnRH) produkowaną w podwzgórzu. Na jego stężenie wpływają również hormony płciowe, przede wszystkim estrogeny i progesteron u kobiet oraz testosteron u mężczyzn.

Hormon luteinizujący u kobiet — funkcje i znaczenie

LH odgrywa kluczową rolę w regulacji cyklu miesiączkowego i płodności. Najważniejsze funkcje hormonu luteinizującego u kobiet to:

wywołanie owulacji — w połowie cyklu dochodzi do gwałtownego wzrostu stężenia LH, określanego jako pik hormonu luteinizującego. Występuje on zwykle 24-36h przed owulacją, dlatego oznaczenie LH pomaga wyznaczyć dni płodne;
produkcja progesteronu — po owulacji LH pobudza ciałko żółte do wydzielania progesteronu, który przygotowuje błonę śluzową macicy do zagnieżdżenia się zarodka i wspiera utrzymanie wczesnej ciąży. W kolejnych tygodniach ciąży funkcję LH stopniowo przejmuje gonadotropina kosmówkowa (hCG);
zmiany w menopauzie — po menopauzie stężenie LH wyraźnie wzrasta — jest to naturalny efekt wygasania czynności jajników i zmniejszenia produkcji estrogenów.

Hormon luteinizujący u mężczyzn

Hormon luteinizujący u mężczyzn odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu rozrodczego. Działa na komórki Leydiga znajdujące się w jądrach, pobudzając je do produkcji testosteronu. Hormon ten odpowiada za rozwój męskich cech płciowych, utrzymanie libido, masy mięśniowej oraz prawidłowy przebieg spermatogenezy, czyli procesu powstawania plemników.

Badanie hormonu luteinizującego (LH)

Badanie LH jest jednym z podstawowych badań wykorzystywanych w diagnostyce zaburzeń hormonalnych i układu rozrodczego. Oznaczenie jego stężenia pozwala ocenić funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-gonady i wspiera rozpoznawanie wielu schorzeń wpływających na płodność oraz gospodarkę hormonalną.

Wskazania do badania poziomu LH

Lekarz może zlecić oznaczenie poziomu LH w różnych sytuacjach klinicznych. Najczęstsze wskazania do badania obejmują:

diagnostykę i leczenie niepłodności;
monitorowanie owulacji;
nieregularne lub zanikające miesiączki;
podejrzenie zaburzeń pracy przysadki mózgowej lub podwzgórza;
diagnostykę hipogonadyzmu u kobiet i mężczyzn;
podejrzenie przedwczesnego lub opóźnionego dojrzewania płciowego u dzieci.

Badanie LH — w którym dniu cyklu najlepiej je wykonać?

Termin wykonania badania LH u kobiet ma duże znaczenie, ponieważ stężenie hormonu zmienia się w trakcie cyklu miesiączkowego. Podczas monitorowania owulacji oznaczenie wykonuje się zwykle około 12-14 dnia cyklu, a w pozostałych wskazaniach najczęściej między 3 a 5 dniem, rzadziej około 21 dnia. Jeśli nie masz pewności, kiedy wykonać badanie LH, zapytaj lekarza — pomoże Ci wybrać odpowiedni termin.

Jak przebiega badanie LH i jak się do niego przygotować?

Badanie LH polega na pobraniu próbki krwi, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym. Jeśli jesteś kobietą, poinformuj lekarza, w którym dniu cyklu wykonałaś badanie, ponieważ ma to znaczenie dla prawidłowej interpretacji wyniku.

Jeżeli monitorujesz owulację lub starasz się o ciążę, pomocne mogą być również domowe testy owulacyjne, które wykrywają wzrost stężenia hormonu luteinizującego w moczu i pomagają wyznaczyć najbardziej płodne dni cyklu.

Hormon luteinizujący — normy

Stężenie LH zależy od wielu czynników, m.in. wieku, płci, fazy cyklu miesiączkowego u kobiet oraz metody oznaczenia stosowanej przez laboratorium. Dlatego wynik badania najlepiej omówić z lekarzem, który oceni go w odniesieniu do objawów i pozostałych badań. Orientacyjne normy hormonu luteinizującego (LH) wynoszą:

kobiety — faza folikularna: 0,2-26 IU/l;
kobiety — okres owulacji: 25-57 IU/l;
kobiety po menopauzie: 8-102 IU/l;
mężczyźni: 0,8-7,6 IU/l.

Hormon luteinizujący u dzieci

Poziom LH zmienia się wraz z wiekiem. Po urodzeniu jest przejściowo podwyższony, następnie pozostaje niski przez większość okresu dzieciństwa i ponownie wzrasta w czasie dojrzewania płciowego. Badanie LH u dzieci wykonuje się głównie w diagnostyce przedwczesnego lub opóźnionego dojrzewania płciowego oraz przy podejrzeniu zaburzeń pracy przysadki mózgowej, lub podwzgórza.

Za wysoki poziom LH

Podwyższony poziom LH najczęściej oznacza, że przysadka mózgowa intensywnie pobudza jajniki lub jądra do pracy, jednak nie reagują one prawidłowo. Taki wynik może wskazywać na pierwotną niewydolność jajników lub jąder i zwykle wymaga dalszej diagnostyki.

Do najczęstszych przyczyn wysokiego stężenia LH należą:

u kobiet: menopauza, przedwczesne wygasanie czynności jajników, zespół policystycznych jajników (PCOS) oraz zespół Turnera;
u mężczyzn: uszkodzenie jąder lub komórek Leydiga, zespół Klinefeltera oraz wrodzony brak jąder;
inne przyczyny: gruczolak przysadki mózgowej oraz schyłkowa niewydolność nerek.

Stosunek LH do FSH w diagnostyce PCOS

Podwyższony poziom LH często obserwuje się u kobiet z zespołem policystycznych jajników (nowa nazwa to PMOS — wielogruczołowy zespół metaboliczno-jajnikowy, z ang. Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome). U części pacjentek obserwuje się również zwiększony stosunek LH do FSH (powyżej 1,5-2,0), jednak nie jest on głównym kryterium rozpoznania choroby, które opiera się na ocenie objawów klinicznych, badań hormonalnych oraz obrazu jajników w badaniu USG.

Za niski poziom LH

Niski poziom hormonu luteinizującego najczęściej wynika z zaburzeń pracy podwzgórza lub przysadki mózgowej, które odpowiadają za regulację jego wydzielania. Do najczęstszych przyczyn należą urazy głowy, nowotwory i choroby przysadki, przebyte zabiegi neurochirurgiczne, a także niektóre choroby przewlekłe i zaburzenia odżywiania, takie jak anoreksja czy bulimia.

Niedobór LH może prowadzić do:

u kobiet: braku owulacji, zaniku miesiączki i trudności z zajściem w ciążę;
u mężczyzn: obniżonego stężenia testosteronu, zaburzeń erekcji, spadku libido, hipogonadyzmu oraz zaburzeń spermatogenezy;
u dzieci: opóźnionego dojrzewania płciowego.

Pamiętaj, że wynik badania LH zawsze powinien być interpretowany przez lekarza z uwzględnieniem objawów, wieku pacjenta, innych badań hormonalnych oraz — u kobiet — fazy cyklu miesiączkowego.

Jak obniżyć lub podnieść poziom hormonu luteinizującego (LH)?

Nie ma jednego, sprawdzonego sposobu na szybkie obniżenie lub podwyższenie poziomu hormonu luteinizującego (LH). Najważniejsze jest ustalenie przyczyny nieprawidłowego wyniku, ponieważ to od niej zależy dalsze leczenie.

Jeśli wynik badania LH odbiega od normy, nie próbuj regulować go na własną rękę. W niektórych przypadkach pomocne mogą być zmiany stylu życia, takie jak utrzymanie prawidłowej masy ciała, zbilansowana dieta czy ograniczenie nadmiernego wysiłku fizycznego. Gdy przyczyną są zaburzenia hormonalne lub inne schorzenia, konieczne może być leczenie farmakologiczne lub hormonalne. Dlatego z nieprawidłowym wynikiem warto zgłosić się do endokrynologa, a w przypadku kobiet również do ginekologa, który zleci odpowiednią diagnostykę i dobierze właściwe leczenie.

Wizytę u wybranego specjalisty możesz umówić bez wychodzenia z domu na portalu LekarzeBezKolejki.pl.

Bibliografia

Lee, I., Prabhu, S., Singhal, M., Tor, A., Cauwenberghs, G. (2022). Luteinizing Hormone Dynamics in Menstruation. Annu Int Conf IEEE Eng Med Biol Soc.; 2022, s. 2270-2273. DOI: 10.1109/EMBC48229.2022.9871940.
Oduwole, O.O, Huhtaniemi, I.T., Misrahi, M. (2021). The Roles of Luteinizing Hormone, Follicle-Stimulating Hormone and Testosterone in Spermatogenesis and Folliculogenesis Revisited. Int J Mol Sci.; 22(23)12735. DOI: 10.3390/ijms222312735.
Nedresky, D., Singh, G. (2022). Physiology, Luteinizing Hormone. StatPearls Publishing.; Dostępne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539692/ (Dostęp: 07.2026)
Malec, E. (2017). Hormon luteinizujący (lutropina). Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/173855,hormon-luteinizujacy-lutropina#goog_rewarded (Dostęp: 07.2026)
Solnica, B. (2025). Hormon luteinizujący. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.V.27.1.72. (Dostęp: 07.2026)

Autor

Karolina Filipiak - Jestem studentką IV roku farmacji na Uniwersytecie Medycznym im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Tworzenie artykułów medycznych pozwala mi rozwijać zainteresowania związane z biologią i zdrowiem człowieka oraz dzielić się wiedzą w przystępny sposób. W swoich tekstach stawiam na rzetelność, opierając się na wiarygodnych źródłach i zasadach Evidence Based Medicine.

Zobacz profil autora Karolina Filipiak